Karel de Grote

Keizer Karel de Grote (768-814)

U zult denken, “Karel de Grote,,, Dit is toch de website over Spanje“? En dat klopt, daarom gaat dit hoofdstuk over Karel de Grote. Deze man was niet alleen belangrijk voor Europa, waar Spanje weliswaar onderdeel van uitmaakt, maar in die tijd was hij van belang voor het stoppen van de opmars van de moslims die alsmaar verder oprukte in Europa, en daarmee dus ook voor Spanje. Het was niet dat hij Spanje, of beter gezegd het Iberisch Schiereiland toendertijd bevrijde van de moslims. Maar hij veroverde het gebied achter de Pyreneeën en maakte het  gebied in 806 tot een verdedigingslinie dat hij de Marca Hispánica (de Spaanse Mark) noemde.

Handtekening van Karel de Grote.
De handtekening van Karel de Grote onder een document dat op 31 augustus 790 in Kostheim is opgesteld: alleen de v-vormige zogenaamde executiestreep binnen de ruit is is door hemzelf geschreven.

Karel de Grote verdeelde die Marca Hispánica in verschillende graafschappen waar hij Frankische graven neerzette die de moslims onder controle moesten houden. Mocht het tot een gemeende aanval komen dan zou Karel hulptroepen sturen om het graafschap te beschermen. Maar de eerste slagkracht lag bij het graafschap zelf en dus waren deze graven genoodzaakt er een behoorlijk leger op na te houden. Zij droegen daarom ook minder belasting af dan andere graafschappen. Dit alles bij elkaar maakte dat deze graven best wel wat macht kregen en zich mede daardoor, na enkele decennia, wat meer tegen de Frankische koningen, die na Karel de Grote de troon hadden overgenomen, gingen verzetten. De zwakkere opvolgers van Karel de Grote trokken zich steeds minder van de graafschappen aan, en lieten hen ook aan hun lot over als deze werden aangevallen door de moslims. Voor de graven van de Marca Hispánica was dit natuurlijk een groot voordeel, zij droegen nu helemaal niks meer af aan hun Frankische heersers, en wat eerst bedoeld was als een verdedigend bolwerk, werd nu ook een geduchte aanvallende tegenstander. Het islamitische Ál-Andalus was inmiddels aan het verzwakken en raakte steeds meer verdeeld, en daar maakte de graven van de Marca gebruik van.

De voorgeschiedenis


De vorming van een nieuw Aquitaine
Munt, zilveren denarius, met daarop de afbeelding van Keizer Karel de Grote.
Keizerlijke zilveren denarius van Karel de Grote, geïnspireerd op Romeinse modellen. Deze voorstelling komt het dichtst bij een hedendaags portret van de Imperator.

In Zuid-Gallië was Aquitania geromaniseerd en sprak men een Romaanse taal. Evenzo was Hispania bevolkt door volkeren die verschillende talen spraken, waaronder Keltische, maar deze waren nu grotendeels vervangen door Romaanse talen. Tussen Aquitania en Hispania bevonden zich de Euskaldunak, gelatiniseerd tot Vascones, of Basken, wier land, Vasconia, zich, volgens de verdelingen van plaatsnamen die aan de Basken kunnen worden toegeschreven, voornamelijk in de westelijke Pyreneeën uitstrekte, maar ook zo ver zuidelijk als de bovenloop van de rivier de Ebro in Spanje en zo ver noordelijk als de rivier de Garonne in Frankrijk. De Franse naam Gascogne is afgeleid van Vasconia. De Romeinen waren nooit in staat heel Vasconia te onderwerpen. De soldaten die zij voor de Romeinse legioenen rekruteerden uit die delen die zij wel onderwierpen en waar zij de eerste steden van de regio stichtten, werden gewaardeerd om hun gevechtskwaliteiten. De grens met Aquitania lag bij Toulouse.

Rond 660 verenigde het hertogdom Vasconia zich met het hertogdom Aquitania tot één rijk onder Felix van Aquitania, regerend vanuit Toulouse. Dit was een gezamenlijk koningschap met een Baskische hertog, Lope I de Aquitania. Lope is de Latijnse vertaling van het Baskische Otsoa, “wolf”. Bij de dood van Felix in 670 ging het gezamenlijke bezit van het koningschap volledig terug naar Lope. Aangezien de Basken geen wet van gemeenschappelijk erfrecht kenden, maar vertrouwden op het eerstgeboorterecht, stichtte Lope in feite een erfelijke dynastie van Baskische heersers van een uitgebreid Aquitania.

De overname van Aquitaina door de Karolingers
We zien het kaartje van het Iberisch schiereiland. Daarop is te zien dat de moslims bijn het gehele schiereiland in bezit hebben (al-Andalus. Alleen in het noorden is nog een dun streepje (Galicia niet in begrepen) en een groot deel van de pyreneeën niet in hun bezit.
Groen is wat de moslims in handen hebben.

De Latijnse kronieken over het einde van het Visigotische Hispania laten veel details achterwege, zoals de identificatie van personages, het opvullen van leemten en het verzoenen van talrijke tegenstrijdigheden. Moslimbronnen daarentegen geven een meer samenhangend beeld, zoals in de Ta’rikh iftitah al-Andalus (“Geschiedenis van de verovering van al-Andalus”) van Ibn al-Qūṭiyya (“de zoon van de Gothische vrouw”, verwijzend naar de kleindochter van Wittiza, de laatste Visigotische koning van een verenigd Hispania, die trouwde met een Moor). Ibn al-Qūṭiyya, die een andere, veel langere naam had, moet zich tot op zekere hoogte hebben gebaseerd op mondelinge familieoverlevering.

Volgens Ibn al-Qūṭiyya stierf Wittiza, de laatste Visigotische koning van een verenigd Hispania, voordat zijn drie zonen, Almund, Romulo, en Ardabast volwassen waren geworden. Hun moeder werd koningin-regentes te Toledo, maar Roderic, chef-staf van het leger, kwam in opstand en veroverde Córdoba. Hij koos ervoor de ware erfgenamen een gezamenlijke heerschappij over verschillende rechtsgebieden op te leggen. Bewijzen van een deze verdeling zijn te vinden in de verdeling van munten met de naam van elke koning erop gedrukt. Wittiza werd dus opgevolgd door Roderico, die zeven en een half jaar regeerde, gevolgd door Achila (Aquila), die drie en een half jaar regeerde. Want als de heerschappij van beiden eindigde met de inval van de Saracenen, dan schijnt Roderico een paar jaar vóór de meerderheid van Achila geregeerd te hebben. Het koninkrijk van deze laatste lag veilig in het noordoosten, terwijl Roderico de rest lijkt te hebben ingenomen, met name het huidige Portugal.

De Saracenen trokken de bergen over om Ardo’s Septimania op te eisen, maar stuitten daarbij op de Baskische dynastie van Aquitania, die altijd de bondgenoten van de Goten waren. Odo de Grote van Aquitania zegevierde aanvankelijk in de Slag bij Toulouse in 721. De Saraceense troepen verzamelden zich geleidelijk in Septimania en in 732 rukte een leger onder emir Abdul Rahman Al Ghafiqi op naar Vasconia, en Odo werd verslagen in de Slag bij de rivier de Garonne. Zij namen Bordeaux in en rukten op naar Tours toen Odo, machteloos om hen tegen te houden, een beroep deed op zijn aartsvijand, Karel Martel, hofmeier van de Franken. In een van de eerste van de bliksemmarsen waar de Karolingische koningen beroemd om werden, verschenen Karel en zijn leger op het pad van de Saracenen tussen Tours en Poitiers, en in de Slag bij Tours versloegen en doodden zij al-Ghafiqi op beslissende wijze. De Moren keerden nog tweemaal terug en leden telkens een nederlaag in de handen van Karel – bij de Berre bij Narbonne in 737 en in de Dauphiné in 740. Odo’s prijs voor de redding van de Saracenen was inlijving in het Frankische koninkrijk, een beslissing die hem en ook zijn erfgenamen niet aanstond.

Vasconia en de Pyreneeën

De vernietigende oorlog onder leiding van Pepijn in Aquitania werd weliswaar tot een voor de Franken bevredigend einde gebracht, maar bewees dat de Frankische machtsstructuur ten zuiden van de Loire zwak en onbetrouwbaar was. Na de nederlaag en de dood van Waifar in 768, terwijl Aquitania zich opnieuw onderwierp aan de Karolingische dynastie, brak in 769 een nieuwe opstand uit onder leiding van Hunaldo II, een mogelijke zoon van Waifer. Hij zocht zijn toevlucht bij de bondgenoot hertog Lope II de  Vasconia, maar waarschijnlijk uit vrees voor represailles van Karel de Grote, droeg Lope hem over aan de nieuwe koning der Franken aan wie hij trouw beloofde, hetgeen de vrede in het Baskische gebied ten zuiden van de Garonne leek te bevestigen. In de veldtocht van 769 lijkt Karel de Grote een beleid van “overweldigende kracht” te hebben gevolgd en een grote veldslag te hebben vermeden.

Op zijn hoede voor nieuwe Baskische opstanden schijnt Karel de Grote geprobeerd te hebben de macht van hertog Lope in te dammen door Jimeno I de Vasconia te benoemen tot graaf van Bordeaux (778) en andere graven van Frankische afkomst in de aangrenzende gebieden (Toulouse, graafschap Fézensac). De Baskische hertog schijnt op zijn beurt een beslissende bijdrage te hebben geleverd aan de Slag bij Roncesvalles (aangeduid als “Baskisch verraad”) of deze te hebben beraamd. De nederlaag van het leger van Karel de Grote in Roncesvalles (778) bevestigde zijn vastbeslotenheid om rechtstreeks te heersen door de oprichting van het Koninkrijk Aquitania (bestuurd door Lodewijk de Vrome) gebaseerd op een machtsbasis van Frankische ambtenaren, de verdeling van gronden onder kolonisten en de toewijzing van landerijen aan de Kerk, die hij als bondgenoot aanvaardde. Voorbij de hoge Pyreneeën werd een kersteningsprogramma op touw gezet (778).

Schilderij van Karel de Grote geschilderd door Albrecht Dürer.  Keizer Karel staat in vol ornaat met in zijn rechterhand zijn zwaard en in zijn linker een aardbol met daarop een christelijk kruis, het doel van Karel de Grote een zo'n groot mogelijk Christelijk Rijk..
Keizer Karel de Grote door Albert Dürer.

De nieuwe politieke regeling voor Vasconia viel niet in goede aarde bij de plaatselijke heren. Vanaf 788 was Adalrico in gevecht met Corso de Tolosa, Karolingische graaf van Toulouse, die hij gevangen nam. Hij werd uiteindelijk vrijgelaten, maar Karel de Grote, woedend over het compromis, besloot hem af te zetten en benoemde zijn gevolmachtigde Guillaume de Gellone. Guillaume vocht op zijn beurt tegen de Basken en versloeg hen nadat hij Adalrico had verbannen (790).

Van 781 (Pallars, Ribagorça) tot 806 (Pamplona onder Frankische invloed) liet Karel de Grote, met het graafschap Toulouse als machtsbasis, het Frankische gezag over de Pyreneeën gelden door de zuidwestelijke marken van Toulouse te onderwerpen (790) en in de zuidelijke Pyreneeën vazalschappen te stichten die samen de Marca Hispánica zouden vormen. Vanaf 794 heerste een Frankische vazal, de Baskische heer Belasko (al-Galashki, “de Galliër”) over Álava, maar Pamplona bleef tot 806 onder Cordovaans en plaatselijk bestuur. Belasko en de graafschappen in de Marca Hispánica vormden de noodzakelijke basis om de Andalusiërs aan te vallen (een expeditie onder leiding van Guillaume de Gellone en Lodewijk de Vrome om Barcelona in 801 in te nemen). De gebeurtenissen in het hertogdom Vasconia (opstand in Pamplona, omverwerping van de graaf in Aragón, afzetting van hertog Seguin van Bordeaux, opstand van de Baskische heren…) zouden bij de dood van Karel de Grote (814) het vluchtige karakter ervan bewijzen.

De campagne Roncesvalles

Volgens de islamitische geschiedschrijver Ibn al-Athir had de men tijdens Rijksdag van Paderborn ook de vertegenwoordigers van de islamitische heersers van Zaragoza, Girona, Barcelona en Huesca ontvangen. Hun meesters waren op het Iberisch schiereiland in het nauw gedreven door Abd ar-Rahman I, de Umayyadische emir van Córdova. Deze “Saraceense” (Moorse en Muwalladische) heersers boden hun hulde aan de koning van de Franken in ruil voor militaire steun. Karel de Grote zag een kans om het christendom en zijn eigen macht uit te breiden, en in de overtuiging dat hij de Saksen volledig overwonnen had, stemde hij ermee in naar Spanje te gaan.

In 778 leidde hij het Neustrische leger over de westelijke Pyreneeën, terwijl de Oostenrijkers, Longobarden en Bourgondiërs de oostelijke Pyreneeën overstaken. De legers ontmoetten elkaar bij Saragosa en Karel de Grote ontving het eerbetoon van de islamitische heersers, Sulayman al-Arabi en Kasmin ibn Yusuf, maar Saragossa viel echter niet zo snel als Karel de Grote had gedacht; hij werd geconfronteerd met de moeilijkste strijd uit zijn hele carrière. De Moslims dwongen hem zich terug te trekken, zodat hij besloot naar huis terug te keren. Karel de Grote kon noch de moslims noch de Basken, die hij tijdens zijn verovering van Pamplona had onderworpen, vertrouwen en verliet het schiereiland via de Roncesvalles-pas toen zich een van de beroemdste gebeurtenissen van zijn gehele regering voordeed: de Basken vielen zijn achterhoede en bagagestoet aan en vernietigden deze. De Slag bij Roncesvalles, hoewel geen echte veldslag maar meer een schermutseling, liet vele beroemde doden achter, onder wie de seneschalk Eggihard, de graaf van het paleis Anselm, en de graaf van de Bretonse mark, Roland, die de aanzet gaf tot de latere creatie van Het Roelantslied (La Chanson de Roland), dat wordt beschouwd als het eerste grote werk in de Franse taal.

Slag bij Roncesvalles in 778. Dood van Roland Grandes Chroniques de France, belicht door Jean Fouquet, Tours, ca. 1455-1460 Parijs, BnF, Afdeling Handschriften, Frans 6465, fol. 113 (Vijfde boek van Karel de Grote). Slag bij Roncesvalles in 778 (linker achtergrond): Op de terugweg van de Spaanse expeditie wordt de achterhoede van het leger van Karel de Grote, aangevoerd door Roland, aangevallen door Saracenen in de vallei van Roncesvalles. Dood van Roland: Karel de Grote's neef Roland, graaf van de Maart van Bretagne, ligt op het gras. Zijn broer Baldwin treurt naast hem alvorens Roland's hoorn en het Durandal zwaard naar de keizer te brengen.
Slag bij Roncesvalles in 778. De dood van Roland, in de Grote Kronieken van Frankrijk, geïllustreerd door Jean Fouquet, Tours, ca. 1455-1460, BNF.

In Toledo bestaat al sinds de oudheid een legende over de vermeende liefdesaffaire tussen Karel de Grote en de prinses Galiana, die als plot diende voor een Frans gedicht uit de twaalfde eeuw, getiteld Mainet, dat volgens Menéndez Pidal in Toledo is geschreven door de “juglar de Mainet”, naar men zegt een van de Franken die zich in de stad vestigden, met name in de “arrabal de los francos” (buitenwijk van de Franken).

Contact met de Saracenen

De verovering van Italië bracht Karel de Grote in contact met de Saracenen, die in die tijd het Middellandse-Zeegebied beheersten. De oudste zoon van Karel de Grote, Pepijn de Gebochelde, hield zich veel bezig met de Saracenen in Italië. Karel de Grote veroverde op een onbekende datum Corsica en Sardinië en in 799 de Balearen. De eilanden werden vaak aangevallen door Saraceense piraten, maar de graven van Genua en Toscane beheersten ze met grote vloten tot het einde van de regeerperiode van Karel de Grote. Karel de Grote had zelfs contact met het hof van de kalifaat in Bagdad. Ze kwamen overeen, steeds andere geloven bij hun onderdanen te dulden, en overwogen eventuele bondgenootschappen tegen de kaliefen van Córdoba enerzijds, respectievelijk het Oost-Romeinse Rijk anderzijds, die echter niet gerealiseerd werden. In 797 (of mogelijk 801) schonk de kalief van Bagdad, Harun al-Rashid, Karel de Grote een Aziatische olifant genaamd Abul-Abbas en een klok.

De oorlog tegen al-Ándalus

In Hispania ging de strijd tegen de moslims in de tweede helft van zijn regeerperiode onverminderd door. Lodewijk, zoon  van Karel de Grote, had de leiding over de aanvallen voorbij Pyreneeën. In 785 veroverden zijn mannen Gerona definitief en breidden de Frankische controle uit tot de Catalaanse kuststreek voor de duur van Karels bewind (het gebied bleef nominaal Frankisch tot het Verdrag van Corbeil in 1258). De islamitische stamhoofden in het noordoosten van het islamitische Spanje kwamen voortdurend in opstand tegen het gezag van de Cordovanen, en zij wendden zich vaak tot de Franken voor hulp. De Frankische grens werd langzaam uitgebreid tot 795, toen Gerona, Cerdaña, Osona en Urgel werden verenigd in de nieuwe Spaanse Mark, binnen het voormalige hertogdom Septimania.

Kaart van de opkomst van het Frankische Rijk, van 481 tot 814. De veroveringen van het Frankische Imperium worden in verschillende kleuren groen weergegeven. Zo werd Friesland in 734 veroverd en de Spaanse Mark (Barcelona) in 778
Kaart van het Frankische Rijk in 814.

In 797 viel Barcelona, de grootste stad van de regio, in handen van de Franken toen Zeid, de gouverneur van Barcelona, in opstand kwam tegen Córdova en, na te hebben gefaald, de stad aan Karel de Grote overleverde. Later werd de stad wederom heroverd door de Umayyaden (799). Lodewijk van Aquitania voerde echter het hele leger van zijn koninkrijk over de Pyreneeën en belegerde het twee jaar lang; hij overwinterde er van 800 tot 801, toen het capituleerde. De Franken bleven oprukken tegen de emir. Waarschijnlijk namen zij Tarragona in 809 en dwongen zij de onderwerping van Tortosa af in 811. Deze laatste verovering bracht hen naar de monding van de Ebro en gaf hen toegang tot Valencia, wat de Emir Alhakén I ertoe aanzette hun veroveringen in 812 te erkennen.

Zo, nu weet u waarom de Spanjaarden, voor een deel, toch wel een beetje dankbaar moeten zijn voor datgene wat Karel de Grote (Carlomagno in het Spaans) voor hun land deed.


 

Naar boven

Verwant aan dit onderwerp:

Dit was een van de verhalen in de niet commerciële website spaanseverhalen.com. De verhalen in deze website zijn niet statisch, regelmatig worden de verhalen aangepast, kijk hiervoor naar deze mededeling:

        • Laatst bijgewerkt 2022-07-20

Coralma*

Spaanse Verhalen.  https://spaanseverhalen.com

Bronvermelding en verwijzingen:
De vaak buitenlandse teksten van Wikipedia zijn beschikbaar onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen. Ik heb deze teksten vertaald, gemengd, en vaak aangevuld met eigen kennis en ervaring, opgedaan in de periode dat ik in Spanje woon en aan deze artikelen werk.
Ook andere bronnen zijn opgenomen, dat kunnen zaken zijn die ik, tijdens het onderzoek naar de artikelen, gelezen heb en in deze teksten verwerkt heb.

Spaanstalige Wikipedia|titel=Carlomagno|paginacode=144758835| datum=20220718
Nederlandstalige Wikipedia|titel=Karel de Grote|paginacode=62162110| datum=20220718
Engelstalige Wikipedia|titel=Charlemagne|paginacode=1098326267| datum=202200718

Deze teksten zijn beschikbaar onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen 3.0. CC BY-SA 3.0

Andere verwijzingen zijn:

De foto’s/afbeeldingen zijn gelicenseerd onder  Wikimedia Creative Commons: CC0 1.0CC BY 1.0 ,  CC BY-SA 1.0 ,  CC BY 2.0 , CC BY-SA 2.0CC BY-NC-SA 2.0,   CC BY 2.5 , CC BY-SA 2.5, CC BY 3.0CC BY-SA 3.0 , CC BY 4.0, CC BY-SA 4.0 , GNU-licentie voor vrije documentatie ,  of Publiek Domein

Als u op één van de links hieronder klikt, krijgt u de volledige informatie van deze foto’s/afbeeldingen, de auteur, of de licentie te zien.

Coralma*, is eigen werk dat u terug kunt vinden als een CC BY-SA 4.0 file in Wikipedia Commons.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

Hans Brongers Buitenfotografie

VOOR DAG EN DAUW IN DE NATUUR

De niet genomen weg

Fietsen, wandelen, foto's, gedachten en meer.

MONTSE ANTARES BLOG CINEMA

BANDAS SONORAS.. SOUNDTRACKS.. Y MÁS

%d bloggers liken dit: