16e eeuw

..Ook wel de ‘eeuw van de Koloniën‘ genoemd. Het begon met het Juliaanse jaar 1501 en eindigde in de het Gregoriaanse kalenderjaar 1600. Het was de eeuw waarin Spanje en Portugal de zogenaamde ‘Nieuwe Wereld‘ verkennen. Met de verovering en onderwerping van de Azteken en de Inca-rijken breidde het Spaanse rijk zijn heerschappijen uit van het huidige Californië tot de Biobío-rivier in Chili, waarmee het 300 jaar lang het grootste wereldwijde rijk was. Over het algemeen was de 16e eeuw een periode van economische bloei voor Europa.

Belangrijke gebeurtenissen en ontwikkelingen


Wereldkaart van de Italiaanse Americo Vespucci en de Belgische Gerardus Mercator.

..Spanje naar voren als de supermacht van de eeuw en bracht een gigantische imperium met bedrijven over de hele wereld. Het bereikte zijn apogeé door het Portugese rijk te annexeren. Domino zeer uitgebreid Amerikaans grondgebied van de huidige Verenigde Staten naar Chili en Argentinië gebied, bezittingen rond Afrika, talrijke kolonies in Azië vrucht van de verovering van Portugal. In aanvulling op de media Italië, Nederland, Bourgondië, enz.

..Na de ontdekking van Amerika in de late 15e eeuw, ging het in de 16e eeuw verder met grote verkenningen, voornamelijk door Spanje en Portugal. Men verkende de Nieuwe Wereld, de Stille Oceaan, Azië, enz. Spanje voltooide de eerste ronde van de geschiedeniswereld. De economie werd geglobaliseerd en het creëerde een primitief kapitalisme.

..In Europa ondervonden de protestantse hervormingen en het gezag van het pausdom en de katholieke kerk veel kritiek. In Engeland scheidde de autoritaire Hendrik VIII het pauselijke gezag af van zijn koninkrijk en vestigde hij zich als hoofd van de Anglicaanse kerk om te kunnen scheiden (1534). Deze religieuze oorlogen leidden later, in de 17e eeuw, de Dertigjarige Oorlog, die de suprematie van het Huis van Habsburg in Europa beëindigde. Ondertussen stond in het Midden-Oosten, het Ottomaanse Rijk onder het gezag van Süleyman I de Grote.

De reformatie

..Ten behoeve van de bouw van de Sint-Pietersbasiliek ontstaat de aflaathandel: zondaars verkrijgen kwijtschelding door betaling in plaats van door biecht en penitentie. De protestantse Reformatie leidt tot de beeldenstorm. Kerken worden ontdaan van heiligenbeelden, schilderingen en gebrandschilderde ramen met Bijbelse voorstellingen. De muren worden witgeschilderd en voortaan staat de dienst in het teken van de Schriftlezing. Gezongen worden de Geneefse psalmen. De Waldenzen sluiten zich aan bij de Reformatie. De katholieke vorsten bestrijden de protestantse ketterij met plakkaten en met vervolging door de Inquisitie. De godsdienstvrede van Augsburg laat de Europese vorsten vrij om met hun volk een kerkelijke richting te kiezen. Frankrijk wordt verscheurd door de Hugenotenoorlogen met de Bartholomeusnacht in 1572 als dieptepunt. Het Edict van Nantes maakt in 1598 een tijdelijk een einde aan de Franse godsdienstoorlogen. De katholieke reactie op de Reformatie is de Contrareformatie.

Europa

..Bij de Rijkshervorming wordt een Rijkskamergerecht ingesteld als hof van beroep voor alle landen van het rijk. Het hof spreekt het gemene recht, met slechts een aanvullende rol voor het lokale gewoonterecht. Buiten dit stelsel blijft Engeland bij zijn eigen Common law. Het Heilige Roomse Rijk wordt ingedeeld in Reichskreitsen. De kreitsen zijn onder andere verantwoordelijk voor de handhaving van de vrede en de uitvoering van de uitspraken van de rijkshofraad en het rijkskamergerecht. Maar na de Reformatie zijn de vorstendommen in de praktijk gegroepeerd in protestantse en katholieke landen. Onder de Italiaanse Oorlogen (1494–1559) wordt een reeks conflicten verstaan, waarbij op verschillende tijdstippen alle West-Europese staten betrokken zijn. Ze groeien uit tot een gevecht om de heerschappij over Europa, vooral tussen Frankrijk, het Heilige Roomse Rijk en Spanje. Aan het einde van de oorlogen is het Habsburgse Huis de toonaangevende mogendheid in Europa. Grote delen van Europa worden geregeerd door het Habsburgse Huis. Keizer Karel V bestuurt, op zijn hoogtepunt, een gebied groter dan het Romeinse Rijk; er wordt dan ook gesproken over ‘het rijk waar de zon nooit ondergaat‘. Zijn zoon en opvolger Filips II van Spanje claimt en verovert hierbij ook nog eens het Portugese geboorteland van zijn moeder. Engeland wordt onder het Huis Tudor een grote mogendheid. Het verstevigt zijn greep op Ierland door het stichten van het koninkrijk Ierland en door de vestiging van Engelse kolonies. Het Pools-Litouwse Gemenebest beleeft zijn Gouden Eeuw in de 16e eeuw en de eerste helft van de 17e eeuw. Het gebied van de Duitse Orde wordt geannexeerd. De hertogdommen Pruisen en Koerland worden vazalstaten, het hertogdom Lijfland komt rechtstreeks onder de Kroon. Overal in West- en Midden-Europa wordt het in de tweede helft van de 16e eeuw kouder. De winters gaan achteruit met meer sneeuw en ijs, beginnen vaak al in november en duren tot maart of april. Vanaf 1530 worden ook de zomers koeler, compleet met herfstweer, storm en stormvloeden. Dit natuurverschijnsel wordt Kleine IJstijd genoemd. In de hele Westers-christelijke wereld wordt prostitutie fel onderdrukt, overigens zonder spectaculaire resultaten.

Godsdienst en bijgeloof

..De paters Dominicanen verbreiden het Rozenkransgebed over Europa. De Joden worden verdreven uit Spanje en Portugal. Ze trekken in alle windrichtingen en vestigen zich ten oosten in Thessaloniki, ten zuiden in Marokko, ten westen in Brazilië en ten noorden in de Nederlanden. In Italië leidt de toestroom van joodse vluchtelingen uit Spanje tot de instelling van getto’s. De moslims in El Andalus, ook wel Morisco’s genoemd, worden door kardinaal Cisneros gedwongen zich tot het katholicisme te bekeren. Heimelijk blijven zij de Islam aanhangen, en enkele grote opstanden bevorderen de verhoudingen niet. De Wali Songo verspreiden de Islam op Java. Op Ambon brengen de Portugezen het christendom. In het noordwesten van het Indisch subcontinent ontstaat het Sikhisme, een godsdienst gebaseerd op vrede en verdraagzaamheid. In Europa en vooral in Frankrijk worden veel processen gevoerd tegen vermeende weerwolven. Als de rondtrekkende medicus en magiër Johann Faust in 1540 komt te overlijden, ontstaat al snel de Faustlegende over een “pact met de duivel”.

Lage landen

Willem I van Nassau

..De hertogdommen Brabant, Limburg, Luxemburg, Gelre, de graafschappen Vlaanderen, Artois, Henegouwen, Holland, Zeeland, Namen, de heerlijkheid Mechelen, Friesland, Utrecht, Overijssel (met Drenthe, Lingen en Westerwolde), Groningen (met de Ommelanden), de steden en kastelen van Rijsel en de stad Doornik (met het Doornikse) vormen met elkaar de Zeventien Provinciën. Tussen 1507 en 1567 besturen drie vrouwen de Nederlanden. Als de jonge landsheer Filips de Schone naar zijn koninkrijk Spanje vertrekt, vertrouwt hij zijn kinderen en zijn Nederlanden toe aan zijn zuster Margaretha van Oostenrijk. Zij blijft landvoogd tot kort voor haar dood eind 1530. Voorjaar 1531 arriveert de door haar opgevoede Maria van Hongarije, landvoogd van 1531 tot 1555, wanneer ze zich tegelijk met haar broer Karel V terugtrekt. Ze wordt opgevolgd door Margaretha van Parma, halfzuster van de nieuwe landsheer Felipe II van Spanje. Margaretha vertrekt in 1567, als de hertog van Alva arriveert met een contingent Spaanse troepen. In de Habsburgse Nederlanden nemen (academisch gevormde) ambtenaren (ambtsadel) de plaats in van de landadel in het bestuur. De Raad van State wordt nog gevormd door edelen, maar de Geheime Raad, die bestaat uit burgers, voert de feitelijke regering. Er vindt een ontwikkeling plaats naar eenheid van rechtspraak (Grote Raad van Mechelen) en eenheid van wetgeving (Criminele Ordonnantie). Na 1581 valt het noorden terug op de historische lappendeken van keuren en plaatselijke gebruiken. De eerste grote vinkenzettingen in Vlaanderen vinden plaats. Eenmaal per jaar houden de vogelvangers wedstrijden om te bepalen welke lokvogels het snelste kunnen zingen. De kunst van het vangen en africhten van valken verspreidt zich over de Kempen en mede door toedoen van landvoogd Maria van Hongarije wordt de faam van de Brabantse Valkerij aan de West-Europese hoven gevestigd.

Zeevaart en handel

..Door hun overwinning op de Genuese admiraal Andrea Doria verkrijgen de Turken in 1531 de suprematie in de Middellandse Zee. Ze behouden die tot aan de Slag bij Lepanto van 1571. Portugal exploreert en exploiteert de vaarwegen naar Azië. Specerijen en andere exotische producten zoals indigo komen in ruime mate op de Europese markt. Frankrijk en Duitsland verbieden echter geïmporteerde indigo om hun eigen wede-industrie te beschermen. De eerste bruikbare zeekaarten verschijnen: Battista Agnese uit Genua vervaardigt tussen 1536 en 1564 handgetekende perkamenten wereldatlassen. De atlas bevat verschillende kaarten van de nieuwe werelddelen. De eerste atlas, in de zin van een boek dat in een zekere oplage bij een uitgever verschijnt en kaarten van gelijk formaat bevat die speciaal voor die uitgave zijn vervaardigd, is het Theatrum Orbis Terrarum ( = wereldtoneel) van Abraham Ortelius met bijdrages van Frans Hogenberg, verschenen te Antwerpen in 1570. De eerste die “atlas” als titel voor een dergelijk werk gebruikt, is de uit Vlaanderen afkomstige Gerardus Mercator. Als door de grote ontdekkingsreizen wereldhandel ontstaat, komen grote, kapitaalkrachtige bedrijven tot stand. Kooplieden investeren hun steeds groeiende kapitaal in ondernemingen op het gebied van handel en daarmee verbonden bedrijfstakken, zoals scheepsbouw, manufactuur en trafiek.

Azië

..Vanaf 1510 is Goa het centrum van Portugees-Indië. Ze maken van Goa een levendige stad, ruim opgezet met tuinen en lusthoven. Het pronkt met allerlei koopwaar, waaronder gelakte bedsteden en slaven. De stad groeit uit tot een bestuurlijk centrum met 200. à 300.000 inwoners, in grootte te vergelijken met Londen of Parijs. Vanuit Goa worden Portugese bezittingen op de Malabarkust,  Ceylon, Malakka en Macao ondersteund. Het systeem van Mardijkers wordt op Java geïntroduceerd door de Portugezen. Gekerstende slaven worden vanuit Voor-Indië en zelfs Afrika naar Oost-Indië gebracht, waar ze een aparte bevolkingsgroep vormen, nauw verbonden met de Europese machthebbers. Van de vrijgelaten slaven wordt militaire wederdienst geëist, maar ze zijn vrij zich te vestigen waar ze willen. Safawiden uit Azerbeidzjan (Iran) veroveren het Perzische rijk en maken er de Jafari (sjiisme) tot staatsgodsdienst.

Amerika

..Spaanse Conquistadores maken een eind aan eeuwenoude beschavingen van Maya’s, Azteken, Inca’s en vele andere volkeren in Latijns-Amerika. Ontdekkingsreizen en stichting door Engeland en Frankrijk van kolonies in Noord-Amerika. In de jaren na 1520 doet zich in Nieuw-Spanje een van de grootste demografische catastrofes uit de geschiedenis van de mensheid voor. De eerste pokkenlijder, vermoedelijk een bemanningslid van Panfilo de Narvaéz, stapt in dat jaar aan land in Mexico. Binnen een paar maanden tijd richt deze ziekte een ravage aan onder de Azteken en deze epidemie wordt later gevolgd door griep, mazelen en cocoliztli (wsch. de builenpest). Van de 25,2 miljoen inwoners die Mexico naar schatting in 1520 heeft, zijn er in 1623 nog slechts 0,7 miljoen over, ofwel een bevolkingsdaling van 97% in een eeuw tijd. Om de Spaanse conquistadores te betalen worden grote stukken land met de bevolking die erop woont toegekend aan de veroveraars. Dit systeem, waarin de eigenaar van het land recht heeft op de opbrengst en de inheemse bevolking voor zich mag laten werken in ruil voor hun bekering, staat bekend als encomienda. Hoewel indianen officieel als Spaanse onderdanen gelden en daarom geen slaaf kunnen worden, komt dit systeem in feite vaak neer op slavernij. Spanjaarden en Portugezen stichten plantages in het West-Indische gebied en op de Amerikaanse kust, waar ze geïmporteerde producten als koffie, bananen, suikerriet en indigo gaan verbouwen. Tegelijk brengen ze producten als tomaten, aardappelen en mais mee naar Europa. Deze drastische menselijke ingreep in de wereldflora wordt de Columbiaanse uitwisseling genoemd. Giovanni da Verrazzano verkent in 1524 in opdracht van Frankrijk de oostkust van Amerika. Tien jaar later vaart Jacques Cartier de Sint-Laurensrivier op. In de volgende jaren bouwt hij handelsplaatsen en forten in een gebied dat later Quebec zal heten. Zo groeit in de loop van de eeuw Nieuw-Frankrijk.

Militair

..Op slagvelden in de Vroegmoderne tijd wordt de cavalerie meestal op de flank geplaatst. Een typische cavalerieaanval begint dan met een omtrekkende beweging, waarna de vijand in de rug aangevallen kan worden. Ook voor het verstoren van de vijandige logistiek blijft de cavalerie goed inzetbaar. De musketier verdringt, net als de haakbusschutter voor hen, in rap tempo de boogschutter en kruisboogschutter van het slagveld. Een musket is goedkoper dan een kruisboog en een musketier kan in enkele weken getraind worden, in tegenstelling tot een boogschutter, die daar vele jaren over doet. De dodelijkheid van het musket is echter niet veel groter dan van een boog of kruisboog en de vuursnelheid al helemaal niet. De donderbus is een nieuw handvuurwapen dat zoals een hagelgeweer zijn munitie een breed bereik geeft. Het is alleen van korte afstand effectief en doet goede dienst vanaf de bok van een koets. Stevin zet de ontwikkeling van het oud-Nederlands vestingstelsel in gang. Adriaen Anthonisz perfectioneert het stelsel en is verantwoordelijk voor het ontwerpen van de verdedigingswerken van talloze Nederlandse steden.

Economie

..Prijsrevolutie als gevolg van inflatie door het in de markt komen van Spaanse edelmetalen. Vlamingen spelen een rol bij de suikerteelt op de Canarische Eilanden en de Azoren. Antwerpen bloeit (mede) door de suikerverwerkende industrie, dat ten koste gaat van Gent en Brugge. Amsterdam neemt de positie over van Kampen en Deventer als handelspartner van de Hanze. De stad ontwikkelt de Oostvaart, waarbij Lübeck en Dantzig haring en linnen verhandelen tegen graan. Dat graan wordt deels doorgevoerd naar het zuiden, in ruil voor wijn en zout. Middelburg was tot eind 16e eeuw de grootste/op één na grootste, koopstad en haven van de graafschappen Zeeland en Holland. Daarna werd Middelburg in de 17e eeuw, mede dankzij de vele Vlaamse poorters, na Amsterdam de grootste handelsstad, grootste haven en belangrijkste VOC en WIC-stad van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Bevolkingsgroei in Europa, die niet ondersteund wordt door de beschikbare hulpbronnen. Het Zwitsers uurwerk begint aan zijn opmars. Aan het begin van de eeuw wordt in Holland een nieuwe manier van turfwinnen noodzakelijk om aan de vraag van de groeiende steden te kunnen voldoen. Door de introductie van de baggerbeugel wordt het mogelijk het veen onder de waterspiegel weg te baggeren, een praktijk die slagturven wordt genoemd. Vijftig jaar later vindt Joost Jansz. Bilhamer de moddermolen uit. Ook wordt de turfwinning in Friesland grootschalig aangepakt. Er worden vaarten gegraven voor de afvoer van de turf naar de steden van Holland. Die activiteiten beginnen in de omgeving van Heerenveen en breiden zich in oostelijke en noordelijke richting uit. Het afgegraven veengebied in het noordoosten van Waasland raakt helemaal onder water.

Wetenschap

..Er ontstaat weer belangstelling voor de klassieke Griekse en Romeinse schrijvers. Hun werken worden gelezen op de Latijnse scholen. humanisten als Desiderius Erasmus, Janus Secundus, Johannes Murmellius en Hadrianus Junius schrijven uitsluitend of voornamelijk in het Latijn. Er ontstaat belangstelling voor de natuur. Vesalius bestudeert de lichaamsbouw van de mens, Michael Servet de bloedsomloop. Vorsten, wetenschappers en burgers gaan verzamelingen aanleggen van planten en dieren. Anderen geven boeken uit met tekeningen en beschrijvingen van natuurlijke soorten. Voorbeelden in de Nederlanden zijn Carolus Clusius (botanicus) en Adriaan Coenen van Schilperoort (amateur-bioloog), die het zeeleven inventariseerde in zijn “Visboek”. Ontstaan van de Joodse Kabbala geschriften. De Spaanse franciscaner pater Bernardino de Sahagún maakt vele jaren aantekeningen van de Azteekse cultuur en wordt daarmee een voorloper van de antropologen. Zijn standaardwerk Algemene geschiedenis van de zaken van Nieuw-Spanje, een tweetalige (Spaans en Nahuatl) encyclopedie betreffende de Azteken vanuit Azteeks oogpunt geschreven, wordt door het Concilie van Trente verboden.

Katholicisme

..De eerste lijsten van verboden boeken verschijnen in de Nederlanden (1529), Venetië (1543) en Parijs (1551). Dit idee wordt overgenomen door Rome (1557). In 1564 verschijnt de zogeheten Index Tridentinus (Index van Trente) onder verantwoordelijkheid van paus Pius IV volgens normen die zijn vastgelegd op vraag van het Concilie van Trente, omdat de lijst van Paulus IV te streng is. In die Index verschijnen de zogeheten Tien Regels van Trente, in het Latijn decem regulae Tridentinae, die de norm zullen blijven.

Kunst

..Bloei in Vlaanderen, Brabant en Amsterdam van de Rederijkerskamers, georganiseerde genootschappen voor dichtkunst, declamatie en toneel. In 1430 werd, naar Vlaams voorbeeld, in Middelburg de eerste Kamer van Rhetorica van het huidige Nederland opgericht. Hun kunstbeoefening staat los van de Kerk. In het Koninkrijk Napels en Sicilië ontstaat de Commedia dell’Arte, een soort straattheater waarin gemaskerde acteurs vaste en herkenbare personages uitbeelden. Deze personages worden overgenomen in Poesjenel, het Antwerpse poppentheater. In de schilderkunst wordt de navolging van Michelangelo en Rafaël Santials essentieel gezien, in de dichtkunst gelden Petrarca en Dante als grote voorbeelden. De renaissance in de kunst vindt haar hoogtepunt in de hoog-renaissance, gevolgd door de laat-renaissance. De hernieuwde belangstelling voor de vormentaal van de Oudheid springt vooral in de architectuur in het oog. Men bestudeert de verhandeling van de Romein Vitruvius en meet antieke gebouwen op om zich vertrouwd te maken met de ‘taal’ van die architectuur. Italiaanse architecten zijn onder anderen Donato Bramante en Andrea Palladio. Enkele voorbeelden van tijdens de renaissance gebouwde bouwwerken zijn Italiaanse paleizen zoals in Venetië en Florence. Ook is de renaissance-architectuur terug te zien in de vele grote Franse kastelen in de Loirevallei, zoals het kasteel van Chambord. In het Osmaanse Rijk bouwt Sinan vele moskeeën die de oosterse bouwkunst eeuwenlang zullen bepalen. Spaanse kolonisten brengen de sarabande mee uit Mexico. De Belgisch-Franse componist en koorleider Josquin des Prez haakt in op de verspreiding van de boekdrukkunst en neemt voor zijn kerkelijke en wereldse liederen de verstaanbare tekst als uitgangspunt. Het landschap wordt een zelfstandig onderwerp in de schilderkunst. De Pléiade (Frans: La Pléiade) is de naam van zeven jonge Franse dichters die zich samen tot doel hebben gesteld de poëzie uit de klassieke Oudheid nieuw leven in te blazen en indien mogelijk te verbeteren. Ze schrijven vooral ‘poésie légère’: liefde en natuur zijn belangrijke thema’s in hun werken. Hun motto is: carpe diem (pluk de dag), voor het begin van de 16e eeuw was memento mori (gedenk te sterven) juist belangrijk. De dichters van de Pléiade zetten zich in voor de bescherming van de Franse taal ten opzichte van het Latijn, dat door de humanisten meer en meer wordt gebruikt voor het maken van literatuur. De Pléiade zet zich in om het Frans te ontwikkelen en aan te vullen, met neologismen en leenwoorden uit verschillende Franse dialecten, het Italiaans, en ook met verbasteringen van Latijnse woorden. Ontstaan van de beiaard als bespeelbaar klokkenspel in torens.

Mode

..Hofkringen in de Lage Landen volgen de Spaanse mode. Mannen dragen de molensteenkraag, de braguette en de rozenhoed. Kanten kragen en manchetten worden door de kooplieden in Holland als teken van welvaart gedragen. Een hennin is een lange, spits toelopende hoofdbedekking (puntige muts) van vrouwen. Veelal is aan het uiteinde een sluier verbonden, waarvan het einde in de hand wordt gedragen of om het middel wordt vastgemaakt.

Belangrijke gebeurtenissen


1501-1504: De oorlog in Napels brak uit tussen Spanje en Frankrijk voor de controle over het Koninkrijk Napels.
1503: Het Spaanse rijk verslaat Frankrijk in de slag om Ceriñola, deze slag wordt beschouwd als de eerste slag waar vuurwapens werden gebruikt.
1506: Polen wordt binnengevallen door de Krim-Tataren.
1509: Portugal behaald de winst in de slag bij Diu ten opzichte van een vloot van de Ottomanen,  Venetianen en Mamluks.
1512: Het koninkrijk Navarra wordt binnengevallen door de koninkrijken Castilla en Aragón.

Hernán Cortés

1513Vasco Núñez de Balboa ontdekt de Stille Oceaan en doopt het met de naam van de Mar del Sur (Zuidelijke Zee).
1516Juan Díaz de Solís ontdekt Uruguay en de Río de la Plata, wat hem zijn leven kostte.
1516-1517: de Ottomanen verslaan de Mamelukken en nemen de controle over Egypte en Arabië.
1519: Ottomaanse piraten onder bevel van admiraal Barbarossa verwoesten het zuiden van Frankrijk.
1519-1521Hernán Cortés verovert het Azteekse rijk.
1520-1566: het Ottomaanse rijk bereikt zijn hoogtepunt.

Plundering van Rome door de troepen van Carlos I van Spanje.

1521: Belgrado wordt veroverd door de Ottomanen.
1522: Rhodos wordt veroverd door de Ottomanen.
1523: Zweden vestigt zich als een onafhankelijk koninkrijk na de Kalmar-unie .
1525: het Spaanse Rijk en het Heilige Roomse Rijk verslaan Frankrijk in de slag van Pavia, waar de koning zelf Frans I van Frankrijk gevangen wordt genomen door Antonio de Leyva.
1526: De ‘Nuevo Valley de Écija‘ wordt gesticht door de Spaanse conquistadores op 14 december en werkte als een centrum van waaruit vertrekkende kolonisten om, secundair aan de verovering, nieuwe nederzettingen te beginnen op het grondgebied van de ‘Capitanía General de Guatemala‘.

Dr Alberico Gentili, de vader van het Internationaal recht.

1526: Het Ottomaanse rijk verslaat Hongarije in de slag bij Mohács, waar koning Lodewijk II van Hongarije sterft .
1527: Vindt de plundering van Rome plaats door de troepen van keizer Karel V.
1529: Oostenrijkse troepen verslaan de Ottomanen met een beslissende belegering van Wenen .
1529: Via het Verdrag van Saragossa staan ​​de Filippijnen onder de controle van het Spaanse rijk en de Molukken onder de controle van Portugal.
1529-1532: Burgeroorlog in het Inca-rijk tussen Huáscar en zijn halfbroer Atahualpa.
1532-1533Francisco Pizarro begint de verovering van het Inca-rijk.

Vasili III, Grootvorst van Moskou door André Thévet.

1534: De Ottomanen veroveren Bagdad.
1535: De legers van keizer Karel V veroveren Tunesië.
1536: De oorlog van Arauco begint.
1538: Een Ottomaanse vloot verslaat een Hispano-Venetiaanse vloot in de Slag bij Preveza.
1541: In Algerije mislukt een militaire invasie van de Spaanse koning Carlos I.
1544: Frankrijk verslaat een Duits-Spaans leger in de Slag om Cerisoles.
1547: Keizer Karel V verslaat de Schmalkald League in de slag bij Mühlberg .
1547: Ivan IV van Rusland wordt gekroond , de eerste tsaar van de geschiedenis van Rusland.

Iwan de Verschrikkelijke.

1550: De Mongolen vallen China binnen en belegeren Beijing .
1552: Rusland verovert het kanaat Kazan (middeleeuwse staat).
1553: Mary I van Engeland wordt de koningin van Engeland , ze volgt haar vader Hendrik VIII op.
1556: Rusland verovert de kanaat Astrachan (feodale Tataarse staat).
1556 : Akbar de Grote verslaat de Sultan van Bengalen in de Tweede Slag bij Panipat.
1556 – 1605: Tijdens zijn regeerperiode, breidt Akbar het Mughal-rijk uit, na een reeks veroveringen.

Akbar de Grote.

1556: Mir Chakar Khan Rind veroverde Delhi met keizer Humayun .
1558: Frankrijk heroverd de stad Calais, die 200 jaar lang onder de controle van Engeland was geweest.
1560: In de strijd om de Gelves verslaat een Ottomaanse vloot een Hispano-Venetiaanse vloot.
1560: in Japan neemt Oda Nobunaga de controle over het hele land.
1565: De Orde van Sint Jan, gesteund door het Spaanse rijk verslaan de Ottomanen tijdens de belegering van Malta
1568-1648: In Nederland vindt de Tachtig Jarige Oorlog plaats , waarbij de Verenigde Provinciën onafhankelijk worden van de Spaanse heerschappij.

De Spaanse Conquistadores met hun Tlaxcaltecan bondgenoten vechten tegen de Otomi van Metztitlán in het hedendaagse Mexico, een codex uit de 16e eeuw.

1569: De Republiek van de Twee Naties wordt opgericht met de Unie van Lublin .
1571: De vloot van de ‘Heilige Liga‘ verslaat de Ottomaanse vloot tijdens de Slag om Lepanto.
1571: Krim-Tataren plunderen en nemen Moskou in en verbranden alles behalve het Kremlin .
1572: Francisco de Toledo beëindigt de verovering van het Inca-rijk met de moord op Túpac Amaru I.
1573: Het beleg van Haarlem eindigt met een Spaanse overwinning.
1574: De Nederlandse rebellen (Watergeuzen) verzetten zich tegen de belegering van Leiden .

De Slag om Lepanto.

1576: De Spaanse Tercios muiten in Aalst, daarna gaan ze naar Antwerpen en plunder het wegens het gebrek aan betalingen.
1578: De koning van Portugal , Sebastiaan I van Portugal , sterft in de slag bij Alcazarquivir.
1579: Door de Unie van Utrecht wordt de Unie der Zeven Verenigde Nederlanden officieel .
1580: De Spaanse en Portugese kroon zijn verenigd in Felipe II .

Don Fernanado Álvarez de Toledo. Die wij kennen als Alva.

1584-1585: De Spaanse Tercios belegerden Antwerpen dit eindigde in een grote overwinning voor Spanje
1585-1604: De Engels-Spaanse oorlog vindt plaats, en eindigt met het Verdrag van Londen.
1588: De ramp van de ‘Armada Invencible‘ vindt plaats, Spanje was van plan om met de Tercios Engeland binnen te vallen en Elizabeth I af te zetten, maar dit plan faalde.
1592-1598: Korea weerstaat twee Japanse invasies met de hulp van China.
1600: De Slag bij Sekigahara vindt plaats , die de Edo-periode in Japan start met de heerschappij van Tokugawa .

Wetenschap en Technologie

1543: Nicolas Copernicus publiceert De revolutionibus , waarin hij de heliocentrische theorie voorstelt
1600: Executie van Giordano Bruno voor ketterij in Rome.

Geloof

Hans Holbein de Jonge (1536-1537) Hendrik de VIII, koning van Engeland en Ierland.

1506: Het christendom wordt de officiële religie van het koninkrijk van Congo.
1517: Begin van de protestantse reformatie door Maarten Luther (95 stellingen).
1527: De protestantse reformatie begint in Zweden.
1531: Op de heuvel van Tepeyac , Mexico verschijnt Onze Lieve Vrouw van Guadalupe naar San Juan Diego, het begin van de evangelisatie van de Nieuw-Spanje.
1531-32: De kerk van Engeland breekt met het Romeinse pausdom en roept koning Hendrik VIII tot hoofd van de Anglicaanse kerk uit.
1543: Begin van de contrareformatie : “Raad van Trente”.
1562-1598: De godsdienstoorlogen van Frankrijk tussen katholieken en protestanten, bekend als Hugenoten.

De ondergang van de Spaanse Armada.

1571: Paus Pius V creëert de ‘Heilige Liga‘ onder leiding van Spanje en bestaat uit Venetië , Malta en de Pauselijke staten
1598: het Edict van Nantes maakt een einde aan de godsdienstoorlogen in Frankrijk.

 

Rampen

1507: Een epidemie van pokken veroorzaakt ravage op het eiland Hispaniola.
1556: Shaanxi-aardbeving vindt plaats, de dodelijkste in de recente geschiedenis, waarbij 830.000 mensen om het leven kwamen.
1563: een plaag overvalt Engeland , 80.000 mensen sterven.
1570: Ivan de Verschrikkelijke geeft bevel tot het vermoorden van de inwoners van Novgorod.

Cultuur

Fernando Magallanes leidde de eerste expeditie die de wereld rondreisde in 1519-1522.

1502: De eerste aanwezigheden van Afrikaanse slaven in Amerika worden bevestigd.
1503: Leonardo da Vinci begint te werken aan zijn beroemde schilderij De Mona Lisa, waarvoor hij drie jaar nodig heeft voordat het klaar is.
1506: Christoffel Columbus sterft in Valladolid.
1508-1512: Michelangelo schildert de Sixtijnse kapel.
1513: Machiavelli schrijft zijn roman De Prins opgedragen aan Cesare Borgia.
1513: De Portugezen arriveren in Honduras.
1519: De expeditie van Magallanes-Elcano vertrekt vanuit Sanlúcar de Barrameda.
1521: Fernando de Magallanes arriveert in de Filippijnen en sterft datzelfde jaar.
1521: de Amazone-rivier wordt ontdekt door Francisco de Orellana.

Anna Boleyn, ‘de meest invloedrijke en belangrijke koningin-partner die Engeland ooit heeft gehad’.

1522: Juan Sebastián Elcano beëindigt de eerste succesvolle rondreis door de planeet.
1533: Pedro de Heredia richt de stad Cartagena de Indias op.
1535: Francisco Pizarro richt de stad Lima op.
1538: Gonzalo Jiménez de Quesada richt de stad Bogotá op.
1541: Pedro de Valdivia richt de stad Santiago de Chile op.
1550-1556: Het reisboek van Giovanni Battista Ramusio in verschijnt Venetië.
1554: De Lazarillo de Tormes wordt gepubliceerd.
1554: Portugese missionarissen stichten de stad São Paulo in Brazilië.
1556: De Spaanse veroveraars beginnen de processies van de Heilige Week in Popayán.

Miguel de Cervantes.

1563-1584: Begin en einde van het werk van het klooster van El Escorial.
1577-1580: Francis Drake gaat de wereld over.
1582: Paus Gregorius XIII stelt de Gregoriaanse kalender vast (gemaakt door de wiskundigen van zijn hof) ter vervanging van de Juliaanse kalender gecreëerd door Julius Caesar.
1597: De eerste Opera in Florence is geschreven door Jacopo Peri.

⃰ Deze periode wordt de eeuw van de genieën genoemd, omdat de drie grote kunstenaars verschijnen: Leonardo da Vinci, Rafael en Miguel Ángel

Belangrijke Personen


Felipe II de España

Albrecht Dürer (1471-1528): Duitse schilder en schrijver van de Renaissance.
Alejandro Farnesio (1545-1592): hertog van Parma , groot militair, diplomaat en gouverneur van Nederland.
Alexander VI (1431-1503): Paus nr. 214 van de katholieke kerk .
Anne Boleyn (1501-1536): koningin consorte van Engeland, echtgenote van Hendrik VIII, eerste koningin om geëxecuteerd te worden.
Andrés Vesalio (1514-1564): Vlaams anatoom.
Caravaggio (1571-1610): Italiaanse schilder, maximale exponent van barokschilderen .
Carlos I van Spanje en V van het Heilige Romeinse Rijk(1500-1558): Keizer van het Heilige Romeinse Rijk en koning van Spanje.

Elizabeth I van Engeland

César Borgia (1475-1507): Kapitein-generaal van het pauselijke leger.
Christopher Marlowe (1564-1593): Engelse dichter, toneelschrijver en vertaler.
Malinalli (1501-1551): Tolk, strateeg en partner van Hernán Cortés,veroveraar van het Azteekse rijk.
Cuauhtémoc (1502-1523): Laatste tlatoani (soeverein) van het Azteekse rijk.
Cosiiopii II (1502-1563): Laatste coquitao (soeverein) van het Koninkrijk Zaachila.
El Greco (1541-1614): Spaanse Renaissance- schilder van Griekse afkomst.

Oda Nobunaga

Hendrik IV van Frankrijk (1553-1610): Koning van Frankrijk en Navarre .
Hendrik VIII van Engeland (1491-1547): Koning of Engeland , werd aangesteld als hoofd van de Anglicaanse kerk.
Erasmus van Rotterdam (1466-1536): Nederlandse theoloog, filosoof en humanist.
Felipe II van Spanje (1527-1598): koning van het Spaanse rijk en koning consorte van Engeland.
Fernando de Magallanes (1480-1521): Portugese navigator en ontdekkingsreiziger.
Francis Bacon (1561-1626): Engelse schrijver, filosoof en politicus.
Francis Drake (1540-1596): Engelse ontdekkingsreiziger en piraat.

Sir Francis Drake

Francisco de Orellana (1511-1546): Spaanse ontdekkingsreiziger, ontdekker van de Amazone.
René Descartes (1596-1650): rationalistische filosoof.
Francisco Pizarro (1475-1541): Spaanse ontdekkingsreiziger, veroveraar van het Inca-rijk.
Francisco Vázquez de Coronado (1510-1554): Spaanse ontdekkingsreiziger, beroemd om het zoeken in El Dorado.
Galileo Galilei (1564-1642): Italiaanse astronoom, filosoof, wiskundige en natuurkundige.
Gerardo Mercator (1512-1594): cartograaf van flamenco-origine.
Giordano Bruno (1548-1600): Italiaanse filosoof, astronoom en schrijver, beschuldigd van ketterij door de katholieke kerk.
Giovanni da Verrazzano (1485-1528): navigator en Florentijnse ontdekkingsreiziger.
Giovanni Battista Ramusio (1485-1557): Venetiaanse geograaf en schrijver.
Hans Holbein de jonge (1497-1543): Duitse schilder, meester in portretten.
Hernán Cortés (1485-1547): militaire en Spaanse ontdekkingsreiziger, veroveraar van het Azteekse rijk.
Ignacio de Loyola (1491-1556): Spaanse religieus en theoloog, stichter van de Sociëteit van Jezus.
Elizabeth I van Engeland (1533-1603): koningin van Engeland , haar regering heette het Elizabethaanse tijdperk.
Ismail I (1487-1524): Sjah of Iran .
Ivan IV van Rusland (1530-1584): tsaar van Rusland , bekend onder de bijnaam ‘Ivan de Verschrikkelijke’.
Jacques Cartier (1491-1557): Franse navigator en ontdekkingsreiziger, ontdekker van Canada .
John Knox (1514-1572): priester, leider van de protestantse Reformatie in Schotland en oprichter van presbyterianisme.
Maria I van Schotland (1542-1587): koningin van Schotland, koningin consorte van Frankrijk, bekend als Maria Queen of Scotland onthoofd door Elizabeth I van Engeland
Johannes Kepler (1571-1630): Duitse astronoom, wetenschapper en wiskundige.
Juan Calvino (1509-1564): Franse theoloog, oprichter van het calvinisme .
Juan Ponce de León (1460-1521): militair en Spaans ontdekkingsreiziger, ontdekker van Florida.
Juan Sebastián Elcano (1476-1526): Spaanse navigator, eerste man die de wereld rond gaat.
Lautaro (1534-1557) Mapuche militair opperhoofd.
Lope de Vega (1562-1635): Spaanse dichter en toneelschrijver.
Luís de Camões (1524-1580): Portugese schrijver en dichter.
Manuel I van Portugal (1469-1521): Portugese koning.
Maria I van Engeland (1516-1558): Engelse koningin, en koningin consorte van Spanje.
Martin Luther (1483-1546): religieuze hervormer van Germaanse oorsprong.
Michel de Montaigne (1533-1592): Franse schrijver, filosoof, humanist en politicus.
Michelangelo (1475-1564): schilder, architect en Italiaanse beeldhouwer van de Renaissance.
Miguel de Cervantes (1547-1616): militair officier, schrijver en Spaanse dichter.
Michaël de Dappere (1558-1601): prins van Walachije , Transilvanië en Moldavië.
Musashi Miyamoto (1584? -1645): een van de beroemdste krijgers van het feodale Japan.
Nicolaus Copernicus (1473-1543): Poolse astronoom.
Nicolás Machiavelli (1469-1521): Italiaanse schrijver, filosoof en diplomaat.
Nostradamus (1503-1566): arts en astroloog, auteur van profetieën.
Oda Nobunaga (1534-1582): daimyō (japans krijgsheer behorend tot de samoeraiklasse) van de Sengoku-periode in Japan.
Pieter Brueghel de Oude (1525-1569): schilder uit het hertogdom Brabant.
Pius V (1504-1572): Paus en Italiaanse heilige.
Rafael (1483-1520): Italiaanse schilder en architect.
Suleiman de Grote (1494-1566): sultan van het Ottomaanse Rijk , tijdens zijn heerschappij bereikte het rijk zijn hoogtepunt.
Suatmarama (XV-XVI eeuw), Indiase religieuze schrijver.
Tintoretto (1518-1594): Venetiaanse schilder.
Titiaan (1477-1576): Italiaanse schilder van de Renaissance .
Thomas Hobbes (1588-1679): filosoof en theoreticus van politiek absolutisme .
Tomás Moro (1478-1535): Engelse schrijver, theoloog en politicus.
Toyotomi Hideyoshi (1537-1598): Daimyo uit Japan tijdens de Sengoku-periode .
Vasco Núñez de Balboa (1475-1519): militaire en Spaanse ontdekkingsreiziger.
William Shakespeare (1564-1616): Engelse schrijver en dichter.

Naar boven

{{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=es|titel=Siglo XVI|oldid=107952868|datum=20180529|laatst bijgewerkt20180529}}
{{Bronvermelding Wikipedia|taal=nl|titel=16e eeuw|oldid=51628224|datum=20180529|laatst bijgewerkt20180529}}

%d bloggers liken dit: