Bilbao

Bilbao

Hoofdstad van de provincie Vizcaya
Spaanse Verhalen  spaanseverhalen.com
……Nog maar kort geleden werd Bilbao nog geassocieerd met de terreur van de ETA. Het was een donkere industriestad vooral zware metaalindustrie. Maar dat is sinds de jaren ’90 van de vorige eeuw helemaal veranderd. Vandaag de dag is het een bloeiende dienstenstad, die zich in een proces van esthetische, sociale en economische revitalisering bevindt onder leiding van het symbolische Guggenheim Museum Bilbao. De stad is vol leuke bezienswaardigheden, gezellige restaurantjes en eigenzinnige winkeltjes..

……Bilbao (in Euskera, Bilbo) is een gemeente in Noord-Spanje en hoofdstad van de provincie en historisch grondgebied van Vizcaya. De stad Bilbao is de enige stad van de gemeente en is met 346.843 inwoners volgens de volkstelling van 2019 de dichtstbevolkte stad van de autonome gemeenschap, aangezien zij het hoofd is van het grootstedelijk gebied van Bilbao, een agglomeratie met meer dan 1.000.000 inwoners dat zich uitstrekt langs de monding van de rivier de Nervión.

……Wat interesseert jou:

……Sinds de oprichting, aan het einde van de 13e eeuw, was het een commerciële enclave die bijzonder belangrijk was voor de Cantabrische kust dankzij de privileges (fueros) van de Kroon van Castilla, die de ontwikkeling van een grote havenactiviteit mogelijk maakte die gebaseerd was op de export van wol uit Castilla en ijzer uit de Viscayaanse steengroeven. Het onderging een sterke industrialisatie die het tot het epicentrum van de op één na meest geïndustrialiseerde regio van Spanje maakte,en dat ging gepaard met een buitengewone demografische en stedelijke explosie die leidde tot de annexatie van verschillende naburige gemeenten.

het wapen

de vlag

Gegevens
Com. Autónoma Pais Vasco
Provincia Vizcaya
Comarca Gran Bilbao
Hoogtes Min. 0 m.b.z. (riv. v. Bilbao)
Max. 685 m.b.z. (Ganeta)
Gem. hoogte 19 m.b.z.
Oppervlakte 41,6 km²
Bevolking
Bevolkingsdichtheid
346.843 inw. (2019)
8295,9 inw/km²
Gesticht 15 juni 1300 door Diego López V de Haro
Inwonersnaam Bilbaíno (a)
Postcode 48001 – 48015
Zone – netnummer (tel.) (+ 34) 94
Begroting 2020 576.300.000 €
Patroonsheiligen Santiago el Mayor
Patrones Nuestra señora de Begoña
Officiële website
Bilbao (beveiligd)

……De stad wordt geflankeerd door twee bergketens met een gemiddelde hoogte van niet meer dan 400 meter. Deze bergketens vormen een deel van de natuurlijke grenzen van de gemeente. De aangrenzende gemeenten zijn: Erandio, Sondica, Lujua, Zamudio, Galdácano, Echévarri, Basauri, Arrigorriaga, Alonsótegui en Baracaldo.

 

Toponymie


……De officiële naam van de gemeente, vastgesteld door het gemeentebestuur, is Bilbao, zowel in het Spaans als in het Baskisch. De Koninklijke Academie voor de Baskische taal dicteerde echter, in een door de gemeenteraad van Bilbao zelf gevraagd rapport, dat de officiële plaatsnaam in het Baskisch Bilbo was en zo verschijnt het in zijn Academische Norm nummer 145 Bizkaiko herri izendegia. Dit laatste is gedocumenteerd in overvloedige documenten en literaire werken in het Baskisch. Anderzijds verschijnt Bilbao slechts één keer in het Baskisch, in Los refranes de Garibay van de 16e en 17e eeuw, waarvoor de Koninklijke Academie van de Baskische taal twijfelt of Bilbao op dat moment gebruikt werd als zijnde Baskisch of dat het slechts een gewild gebruik was voor dat spreekwoord. In ieder geval moet Bilbo alleen gebruikt worden als het in een specifiek Baskisch zin gebruikt wordt of als een grammaticale verbuiging.

……Er is geen algemene overeenstemming onder historici over de oorsprong van de naam. De ingenieur Evaristo de Churruca verzekert dat het een Baskisch gebruik is om een plaats te benoemen naar de locatie, dus Bilbao zou het resultaat zijn van de vereniging van de Baskische woorden, rivier en baai of inham wat dan : Bil-Ibaia-Bao oplevert. Evenzo stelt de historicus Javier Tusell dat het een evolutie is van bello vado (mooie doorwaadbare plaats). Aan de andere kant stelde de schrijver Esteban Calle Iturrino dat de naam is afgeleid van de twee steden die aan beide oevers van het estuarium bestonden, en niet van het estuarium zelf. De eerste -waar de huidige Oude Stad ligt- zou Billa heten, wat in het Baskisch “paal” betekent, verwijzend naar de vorm van een paal of heuvel. De tweede, gelegen op het terrein van de huidige wijk Bilbao La Vieja en van de ijzertraditie, zou vaho worden genoemd: stoom, uitademing. De eenmaking van deze woorden zou leiden tot het toponiem, dat in het verleden ook in geschreven vorm bekend stond als Bilvao en Biluao, zoals vastgelegd in het stadshandvest en de daaropvolgende transcripties.

 

Naamgeving


……Het gaat hier om de naam van de bewoners dat in het Spaans ‘gentilicio‘ is. De naam voor de bewoner van Bilbao is ‘bilnaíno,-a’, hoewel de populaire uitspraak bilbaino/a ook veelvuldig voorkomt. Let op de accent aigu (´) die het verschil in uitspraak aangeeft, in het Spaans wordt de bewonersnaam ook nooit met een hoofdletter geschreven zoals bij ons bv. een Amsterdamse zou zijn, is het hier, una bilbíana. In het Baskisch is het bilbotar, dat soms ook in het Spaans wordt gebruikt, dan wel in Baskenland zelf. De stad staat bij de inwoners liefkozend bekend als “el botxo”, dat wil zeggen “het gat”, omdat het omringd is door bergen. De botxero mensen ontlenen hier hun bijnaam aan. Een andere bijnaam die aan de inwoners van Bilbao wordt gegeven is “chimbos”, die afkomstig is van enkele vogels waarop, in de 19e eeuw, veel werd gejaagd.

 

Symbolen


……Titels, de vlag en het wapen, dat zijn traditionele symbolen die deel uit maken van het historisch erfgoed. Ze worden gebruikt in het beeld van meerdere steden, bij protocollaire handelingen, voor de identificatie en decoratie van specifieke plaatsen of voor de validatie van documenten.

……De titels

……Bilbao valt onder de categorie van historische steden met de titel “Zeer nobel en zeer loyaal en onoverwinnelijk”. Op 20 september 1475 verleende de ‘Reyes Católicos’ (de Katholieke Koningen, Isabel I en Fernando II) de stad, volgens de toenmalige gebruiken, de titel ‘Adellijke Stad’ (Noble Villa), terwijl Felipe III de Espana, bij brief van 1603, de stad de dictaten en de titel “Zeer Edel en Zeer Loyaal” gaf. Na de episode van het beleg van Bilbao tijdens de Eerste Carlistenoorlog, op 25 december 1836, werd daaraan de titel “Onoverwinnelijk” toegevoegd.

……Het wapen

……Het wapen is op de volgende wijze versierd:

En campo de plata un puente de dos ojos, sumado de la iglesia de San Antón de su color y a su siniestra dos lobos de sable andantes y en palo, sobre ondas de azur y plata.
Op een zilverveld een twee-ogige brug, toegevoegd aan de kerk van St. Antonius van dezelfde kleur en aan haar linkerzijde twee wandelende wolven, sabel, boven elkaar, op golven van azuurblauw en zilver.
(de su color, moet volgens mij asgrijs zijn, want het veld is van het metaal zilver en dan moet de kerk van de kleur asgrijs (ceniza) zijn, hoewel het meer op het metaal ijzer (fierro) lijkt. Het is in de heraldiek namelijk ook verboden om twee dezelfde kleuren, of twee metalen op elkaar te gebruiken)

……Het wapen heeft aan zijn linkerzijde een olijftak en aan zijn rechterzijde (volgens mij) een tak van de aardbeiboom. De rangkroon boven het schild is die van de hertogen. Het wordt gekarakteriseerd door het gebruik van figuren die verwijzen naar de omgeving van de kerk van San Antón en de rivier de Nervión; de twee wolven die passeren zijn een embleem dat is afgeleid van het teken van het huis van Haro, de stichter van de stad, het komt ook voor op het oude wapen van Viscaya en op de wapens van vele families en andere gemeenten in Viscaya. Het embleem speelt een grote rol op de eerste gravure van Bilbao, gemaakt door de Belg Franz Hohemberg in 1554. Sinds de 19e eeuw is het meestal vertegenwoordigd op een ovaalvormig schild, vergezeld van zijn ornamenten uit dezelfde periode. Deze elementen komen ook voor op andere populaire emblemen van de stad, zoals die van de voetbalclub, de Athletic Club of op het wapen van de Chileense stad Constitución, ter nagedachtenis aan haar stichting, met de naam Nuevo Bilbao aan het einde van de 18e eeuw.

……De vlag

……De vlag wordt afgebeeld met een rood kanton, in een verhouding van drie delen lang en twee delen breed. De rode en witte kleuren zijn de historische kleuren van de stad.

Bandera y escudo de armas de la villa del siglo XVII

……Het Koninklijk Besluit van 30 juli 1845 bepaalde het maritieme wachtwoord voor de bevolking. Dit werd gedefinieerd als een witte vlag met een rode dobbelsteen bovenaan de schede. De dobbelsteen moest vierkant zijn en de lengte van de zijkant moest gelijk zijn aan de helft van de schede. Voorheen, althans sinds 1511, was het vaandel dat boven het Consulaat van Bilbao schitterde, wit met een rood Bourgondisch kruis. De relatie van de stad met de handels- en maritieme activiteiten was altijd erg sterk, en het deelde zelfs een zetel. In 1603 werd het nieuwe stadhuis ingehuldigd en het hoofdkwartier van het stadsbestuur en het eerder genoemde Bilbao-consulaat waren daar gevestigd. De nauwe band maakte dat de vlag van het consulaat door de burgers werd gerelateerd met de vlag van de stad.

……De definitie van de maritieme vlag werd in 1845 overgenomen door de bevolking, die deze als hun eigen vlag accepteerde, en dat deed de gemeenteraad ook. Toen de spoorlijn Bilbao-Miranda de Ebro werd ingehuldigd, werd deze al gebruikt als symbool voor de stad en werd de vlag in 1895 definitief aangenomen, hoewel er geen enkele resolutie (besluit) in die zin is aangenomen.

……Hoewel de vlag door de gemeentelijke instelling en de burgers altijd al werd aanvaard, werd in het begin van de 20ste eeuw in een gemeentelijke plenaire vergadering gesproken over het vaststellen van een vlag voor de gemeente . Er werd gesproken over “het gebruik van de kleur karmijnrood, van de Señorío de Vizcaya, of van de bladen van het Andreaskruis”, maar er werd geen enkel besluit in die zin genomen.

 

Geografie


……Locatie

Satellietfoto van Bilbao.

……De gemeente ligt in het noordelijke uiteinde van het Iberisch schiereiland, op ongeveer 14 km van de Golf van Vizcaya. Ze strekt zich uit over een oppervlakte van 40,65 km², op een officiële gemiddelde hoogte van 19 meter boven de zeespiegel, hoewel er metingen zijn tussen 6 en 32 meter boven de zeespiegel. Ze is ook de kern van het gebied van Groot-Bilbao.

……Orografie

……Het ligt op de zogenaamde Baskische drempel, dat wil zeggen de verlaging tussen de Pyreneeën en het Cantabrische gebergte. De samenstelling van de bodem wordt gedomineerd door Mesozoïsche materialen – kalksteen, zandsteen en mergel – gesedimenteerd op een primitieve Palaeozoïsche basis. In het reliëf van de provincie vallen de plooien met een NW-SE- en WNW-ESE-oriëntatie op. De belangrijkste plooi, die de as van de hele provincie vormt, is de anticline van Bilbao, die zich uitstrekt tussen de gemeenten Elorrio en Galdames. Binnen de gemeente zijn er twee secundaire plooien, een in het zuiden, waar de bergen Cobetas, Restalecu, Pagasarri en Arraiz uitspringen, en een andere in het noordoosten, gevormd door de bergen Archanda, Avril, Banderas, Pikota, San Bernabé en Cabras. Het hoogste punt in deze omgeving is de berg Ganeta, 689 meter boven de zeespiegel, gevolgd door de berg Pagasarri, 673 meter, die beide op de grens met Alonsótegui liggen.

De orografie van Bilbao.

……Hydrologie

……Het belangrijkste riviersysteem van de stad is ook de hydrologische slagader van Vizcaya. Het bestaat uit de rivieren Nervión en Ibaizábal, die in hun doorgang door de gemeente Basauri samenkomen in een estuarium dat de “ría de Bilbao” wordt genoemd. Dit estuarium is 15 km lang en heeft een laag doorstroomtempo  – met een gemiddelde van 25 m³/s. De belangrijkste zijrivier is de rivier Cadagua, die ontspringt in de gemeente Valle de Mena in de provincie Burgos en een bekken heeft van 642 km², waarvan een groot deel in de naburige provincie ligt. Deze rivier dient ook als grens tussen Bilbao en Baracaldo. Ten slotte ligt er in Recalde en Abando de stroom Helguera verborgen, die tot aan de reorganisatie in 2006 dienst deed als afvoersysteem voor afval.

……Het estuarium heeft vele malen geleden onder de activiteiten van de mens. Voorbeelden hiervan zijn te vinden in het baggeren van de bodem, in de aanleg van pieren op beide oevers en vooral in de aanleg van het Deusto kanaal: een kunstmatige waterarm die tussen 1950 en 1968 werd gegraven en die als functie had de scheepvaart te vergemakkelijken door de bochten in de rivier te vermijden. Het project werd stopgezet toen er nog 400 meter te gaan was en er besloten werd het te laten in de vorm van een dok . In 2007 werd het plan weer opgepakt en zou men verder gaan met het graven van het kanaal waarmee zich het eiland Zorrozaurre zou vormen. Deze menselijke actie had ook negatieve gevolgen voor de kwaliteit van het water, aangezien de baggerwerken op de bodem, evenals het voortdurend storten van industrieel en stedelijk afval, een situatie van anoxie – gebrek aan zuurstof – veroorzaakten die leidde tot de bijna volledige verdwijning van de fauna en flora. De laatste jaren is deze situatie echter omgekeerd, dankzij de zuivering van het afval en de natuurlijke regeneratie. Op dit moment leven er algen, tong, krabben en zeevogels.

Uitzicht over de monding van Bilbao bij het passeren van het Guggenheim-museum.

……Klimaat

……Door de nabijheid van de Cantabrische Zee wordt het klimaat geclassificeerd als gematigd oceanisch, van het type Cfb volgens de klimaatclassificatie van Köppen, met een over het hele jaar gespreide regenval, zonder een goed gedefinieerd droog zomerseizoen. Deze regenval is overvloedig en gezien de breedtegraad en de dynamiek van de atmosfeer zijn regenachtige dagen goed voor 45 % van het jaartotaal, waarbij de 41 % moet worden opgeteld dat de lucht bewolkt is. Het regenseizoen valt tussen oktober en april, waarbij november het natst is. Regenval neemt over het algemeen de vorm aan van buien, waarbij zeer fijne druppels heel gewoon zijn, wat bij ons motregen heet, noemt men hier sirimiri..

……Deze zelfde nabijheid van de oceaan betekent dat de twee meest gedefinieerde seizoenen in de regio – zomer en winter – mild blijven en dat er een lage intensiteit van thermische schommelingen is. De maximale gemiddelde temperatuur in de zomermaanden varieert tussen 25 en 26 °C, terwijl het minimumgemiddelde in de winter tussen 6 en 7 °C ligt.

……Sneeuwval komt niet vaak voor zeker niet in de stad, als het sneeuwt dan is dat meestal op de toppen van de omringende bergen. Alleen bij strenge winters gebeurt het dat de sneeuw een paar dagen in de stad zelf kan blijven liggen. Hagel komt vaker voor, ongeveer 10 dagen per jaar, voornamelijk in de wintermaanden.

Panorama over Bilbao vanaf het Artxandako begiratokia

Geschiedenis


……Nederzettingen van voor de stichting van Bilbao

……Op de top van de berg Malmasin werden overblijfselen van een oude nederzetting gevonden die teruggaat tot de 3e of de 2e eeuw v. Chr.. Er werden ook overblijfselen van 6000 jaar oude begraafplaatsen gevonden op de berg Avril en de berg Archanda. Sommige auteurs identificeren Bilbao ook met Amanun Portus, geciteerd door Plinius, of met Flaviobriga, door Claudio Ptolomeo. Aan de andere kant zijn er enkele ruïnes van muren, ontdekt in de diepten van de kerk van San Anton die dateren uit de elfde of twaalfde eeuw.

……Middeleeuwen

Van stichting tot consulaat

Standbeeld van Diego López V de Haro, stichter van de stad Bilbao op 15 juni 1300, door de Valenciaanse beeldhouwer Mariano Benlliure.

……Het was een van de eerste steden die ontstonden uit een grote stichtingsimpuls van de Kroon van Castilla in de 14e eeuw, waardoor 70% van de steden in Viscaya is ontstaan, waaronder Portugalete in 1323, Ondárroa in 1327, Lequeitio in 335, Munguía en Larrabezúa in 1376. Don Diego López de Haro V stichtte de stad Bilbao door middel van een oprichtingsakte, of Carta Puebla, gedateerd in Valladolid op 15 juni 1300 en bevestigd door koning Fernando IV van Castilla in Burgos op 4 januari 1301. De Heer van Viscaya vestigde de nieuwe stad op de rechteroever van de riviermonding van Bilbao, op land dat toebehoorde aan de parochiekerk van Begoña, en kende haar de Fuero de Logroño toe, een reeks rechten en privileges die later fundamenteel zouden blijken te zijn in haar ontwikkeling. En zo verkondigt hij in het oprichtingshandvest van Bilbao

“In de naam van God en de Heilige Maagd Maria: Weet uit deze brief hoe velen mensen het zien en horen, zoals ik Diego Lopez de Haro, Heer van Vizcaya, één met mijn beste vriend Don Lope Diaz en met het plezier van alle Vizcayanen, Bilbao aan de kant van Begoña, een dorp gaan bevolken dat wil zeggen de haven van Bilbao…….

……In 1310 verleende María Díaz de Haro, nicht van Don Diego en de nieuwe Vrouwe van Vizcaya, een nieuw Carta (lees: Fuero) dat de commerciële privileges van de stad verder uitbreidde, waardoor alle handel vanuit Castilla verplicht via Bilbao richting de zee ging. Zo werd in dit tweede stadshandvest vastgelegd dat de weg van Orduña naar Bermeo, destijds de belangrijkste handelsroute van de landsheer, door Bilbao (Puente de San Antón) zou lopen in plaats van door Echévarri, waardoor de zee rechtstreeks toegankelijk zou worden voor goederen en de handelsmacht van Bilbao zou worden versterkt ten nadele van Bermeo, dat tot dan toe de meest welvarende stad was geweest. Bovendien kreeg het land exclusieve rechten voor de handel tussen Las Arenas en Bilbao. In 1372 breidde de toekomstige Juan I de Castilla de privileges nog verder uit, waarbij de in- en uitgang van goederen van en naar de stad vrij werd gelaten en ook het transport van ijzer werd geconcentreerd (het was pas in het midden van de 17e eeuw dat het transport van wol werd omgeleid van Santander naar Bilbao).

De brug en de kerk van San Antón.

……Zo werd de haven van Bilbao in Europa steeds belangrijker voor de handel met de havens van Vlaanderen en Groot-Brittannië en in mindere mate met die van Frankrijk, Portugal en Italië, alsook met de havens van Sevilla en Barcelona, de belangrijkste havens van de koninkrijken van Castilla en Aragón.

……In 1443 werd de kerk van San Antón ingewijd, een van de oudste gebouwen van de stad en die vroeger dienst deed als vesting. Op 5 september 1483 kwam koningin Isabella I van Castilla naar de Bilbao om de fueros van de stad persoonlijk te beëdigen. Haar man Fernando II de Aragón had ze al in 1476 in Guernica beëdigd.

……Vroegmoderne Tijd

Gravure van de stad, gemaakt door de Belg Franz Hogenberg in 1554, gepubliceerd in het tweede deel van de atlas Civitates Orbis Terrarum in 1576. Veel kenmerken van Bilbao zijn al te zien, zoals de brug en de kerk van San Antón, het Plaza Vieja en de kathedraal van Santiago.

……Op 21 juni 1511 keurde koningin Juana I de Castilla de verordeningen goed voor de oprichting van het – Consulado de Bilbao, Casa de Contratación y Juzgado de los hombres de negocios de mar y tierra – (Consulaat van Bilbao, Huis van de verdragsluitende partijen en Hof van de mannen van de zee en het land). Dit zal de meest invloedrijke instelling in de stad zijn sinds enkele eeuwen, ze zal verantwoordelijk zijn voor de uitoefening van de jurisdictie over het estuarium, evenals voor de werkzaamheden voor de verbetering en het onderhoud ervan, naast vele andere aspecten die verband houden met de handel. Dankzij het Consulaat werd de haven van Bilbao een van de belangrijkste havens van Spanje. Deze vooruitgang bracht in 1577 de eerste drukpers van de stad met zich mee, en het was ook hier dat het eerste boek dat in het Baskisch werd gedrukt, getiteld Doctrina Christiana en Romance y Bascuence van Dr. Betolaza, in 1596 hier werd gepubliceerd.

……In 1602 werd het tot de hoofdstad van Vizcaya benoemd, een titel die tot dan toe in handen was van Bermeo, maar pas in 1631 werd de overeenkomst tussen El Señorío en de villa’s gesloten waardoor Bilbao de hoofdstad van Vizcaya werd. Het was niet gemakkelijk om dit te bereiken, omdat er een eindeloze aantal rechtszaken aan voorafging tussen de anteiglesias en de villa’s, dat een echt probleem voor de gemeentelijke schatkist met zich meebracht. Deze situatie leidde tot de verhoging van de belasting op vis en andere goederen die werden verkocht. Tegelijkertijd wijzigde de Kroon zijn belastingen op zout, wat leidde tot een volksopstand die bekend stond als de “machinada del Estanco de la sal” (oftewel Zoutrebellie) en die eindigde met de executie van verschillende van zijn leiders. Aan het einde van de eeuw werd de economische crisis die Spanje trof, overwonnen dankzij de marginalisatie van buitenlandse handelaren uit de wolhandel ten gunste van lokale handelaren (die tot dan toe in Santander werd uitgevoerd), de exploitatie van ijzermijnen en de handel met Engeland, Vlaanderen en Nederland, voornamelijk.

Gravure van de villa uit ongeveer de 18e eeuw

……In de 18e eeuw waren er twee sectoren die het grootste deel van de lokale macht opeisten: de landeigenaren en de kooplieden. De tegengestelde belangen van beide partijen leidden tot vele conflicten, zoals blijkt uit de overdracht van de douane in 1718. Tot dan toe was de douane gevestigd in de steden Valmaseda (Balmaseda) en Orduña (Urduña), een feit dat de smokkel – vooral van tabak – aanmoedigde en de kooplieden van de stad vrijstelde van het betalen van rechten op de ijzeren staven die ze exporteerden. De landeigenaren klaagden bij de Kroon, die de douane aan de kust vestigde, maar deze verhuizing betekende dat veel producten duurder werden voor de vissers en boeren van Bilbao en andere parochies, die een rel begonnen die de stad in 1719 met gewelddadige repressie in brand dreigde te steken, en er uiteindelijk in slaagden om, in 1722, de douane terug te laten keren naar het binnenland. De landeigenaren probeerden de kooplieden nog twee keer te schaden, in 1792 door de oprichting van een rivaliserende haven in Mundaca voor te stellen – geannuleerd door de oorlog van Rosellón – en een andere in 1804 in Abando. Deze laatste poging leidde tot de zogenaamde Zamacolada.

……Eigentijdse tijd

De invasie van Napoleon, de Carlistische oorlogen en de industriële ontwikkeling

……Tijdens de zogenaamde Onafhankelijkheidsoorlog, tussen 1808 en 1813. In het begin bezetten de Fransen, die zich als bondgenoten van de Spaanse regering voordeden, verschillende Baskische steden, maar niet Bilbao. De bevolking werd dus in het middelpunt van het verzet geplaatst, het duurde tot 6 augustus 1808, anderhalve maand na de slag bij Bailén, voordat er een openlijke opstand tegen Napoleon Bonaparte uitbrak. Op 16 augustus namen de Fransen, onder het bevel van generaal Merlijn, na zware gevechten Bilbao met geweld in en plunderden de stad, samen met de gemeenten Deusto en Begoña. In 1808 veranderde de stad meerdere malen van eigenaar, maar vanaf november werd ze bezet door een groot garnizoen onder leiding van generaal Jean Jacques Avril. Enkele maanden later viel generaal Avril voor Napoleon uit de gratie vanwege valse beschuldigingen en werd hij vervangen door kolonel Bord, een efficiënte en minder bloeddorstig officier. Vanaf februari 1810 stond Bord onder het bevel van generaal Pierre Thouvenot, baron van het Imperium, die werd gepromoveerd van gouverneur van Guipuzcoa tot gouverneur-generaal van geheel “Vizcaya” (de drie Baskische provincies) met de bedoeling de totale annexatie door Frankrijk voor te bereiden.

De slag bij Luchana, een van de botsingen van de Eerste Carlistenoorlog.

……Het País Vasco was een van de belangrijkste scènes van de Eerste Carlistenoorlog. Bilbao, een liberaal en economisch centrum, was een belangrijk doelwit voor de Carlisten. Generaal Tomás de Zumalacárregui probeerde de stad in 1835 in te nemen, hoewel hij faalde en gewond raakte in de buurt van Begoña, om enkele dagen later in Cegama te sterven. Het jaar daarop verzette het zich tegen een tweede belegering waarbij Baldomero Espartero de carlisten versloeg bij de Slag om Luchana en geen enkele militaire campagne onderging tijdens de Tweede Carlistenoorlog, die zich concentreerde op Cataluña. Toen echter in 1872 de Derde Carlistenoorlog uitbrak, werd de stad opnieuw een belangrijke fase. In april 1874 werd het voor de derde keer belegerd, dat pas op 2 mei van dat jaar door generaal Concha werd opgeheven.

……Ondanks deze strijd kon de stad in de 19e en het begin van de 20e eeuw economisch tot bloei komen, toen ze zich vestigde als het economische centrum van Baskenland. In deze eeuw kwam ook de spoorweg, 1857, naar Bilbao, en werd de Banco de Bilbao opgericht, de voorganger van de toekomstige BBVA, en aan het eind van de eeuw verscheen er de Beurs van Bilbao. Staalbedrijven en fabrieken bloeiden op, zoals Santa Ana de Bolueta en Altos Hornos de Vizcaya in 1902. De stad werd gemoderniseerd met de bouw van promenades en lanen in het nieuwe Abando-gebied, emblematische gebouwen zoals het nieuwe stadhuis in 1892, het Basurtoziekenhuis en het Arriaga-theater. De bevolking kende een buitengewone groei, van 11.000 inwoners in 1880 tot 80.000 in 1900. In deze periode vonden ook sociale bewegingen plaats, waarbij vooral het Baskische nationalisme van Sabino Arana en de opkomst van de arbeidersbewegingen, het republicanisme en het monarchale en centralistische liberalisme opvallen.

Voorgevel van het theater Arriaga.

Burgeroorlog en de dictatuur van Franco

Italiaanse bombardementen op de haven van Bilbao tijdens de burgeroorlog, 5 juni 1937.

……De Burgeroorlog begon in Bilbao met kleine opstanden die door de Republikeinse strijdkrachten werden verijdeld. Op 31 augustus 1936 maakten Franco’s vliegtuigen de eerste vlucht boven de hoofdstad, waarbij ze acht bommen lieten vallen. Er werd actieve repressie uitgevoerd door de burgers op mensen waarvan bekend was dat ze er een pro-fascistische ideologie op na hielden of op gevangenen die in opstand kwamen. In september dropten Franco’s vliegtuigen folders waarop gedreigd werd met een bombardement voor het geval de stad zich niet zou overgeven. Deze bedreigingen werden uitgevoerd op de 25e, toen zeven vliegtuigen een honderdtal bommen lieten vallen op de stad en de nabijgelegen dorpen gedurende anderhalf uur. De volgende dag kwamen ze terug met het droppen van brandbommen van Duitse oorsprong. In mei 1937 belegerden de rebellen onder het bevel van generaal Davila de stad. De slag om Bilbao duurde tot 19 juni van hetzelfde jaar, toen luitenant-kolonel Putz de bruggen liet opblazen en de troepen van de 5e Brigade van Navarra de hoofdstad door de bergen van Malmasín, Pagasarri en Arnotegui veroverden.

……Na de oorlog keerde de stad terug naar zijn proces van industrialisatie en economische ontwikkeling, dat gepaard ging met een aanhoudende bevolkingsgroei. In de jaren ’40 van de vorige eeuw werd het herbouwd, te beginnen met de bruggen over de riviermonding en in 1948 steeg de eerste commerciële vlucht vanaf het vliegveld op. In het daaropvolgende decennium kwam de zware industrie weer opduiken en werd het een strategische sector voor heel Spanje, als gevolg van het economische isolement dat zich voordeed, een periode die bekend staat als de autarkie. Dit trok massale immigratie aan uit verschillende regio’s van het land, wat leidde tot de opkomst van sloppenwijken op de hellingen van de bergen, met als gevolg slecht geplande sociale woningen. De arbeidersbewegingen werden langzaam wakker en de staking op de scheepswerf van Euskalduna in 1947 was de eerste in het naoorlogse Spanje. In deze sfeer van repressie werd de terroristische organisatie ETA op 31 juli 1959 in Bilbao geboren, als een afsplitsing van het nationalisme. In de jaren zestig werd enige vooruitgang geboekt op het gebied van stadsontwikkeling, zoals de aanleg van nieuwe wijken zoals Ocharcoaga en de Bilbao-Behovia-autosnelweg. In juni 1968 kwam de openbare universiteit naar de hoofdstad met de Universiteit van Bilbao.

Democratie en vernieuwing

……Met het verdwijnen van de dictatuur van Franco en de oprichting van een parlementaire monarchie in Spanje in een proces dat bekend staat als de Transitie, konden er weer democratische verkiezingen worden gehouden. In tegenstelling tot wat er in de republieken gebeurde, werd er een overwicht van nationalistische krachten waargenomen.

……Op 26 augustus 1983, tijdens de viering van de Semana Grande (Aste Nagusia), vond er een overstroming, door een onophoudelijke regenval, plaats, dat leidde tot een waterstand van wel vijf meter hoger dan normaal. Volgens de kranten van die tijd stierven er twee mensen in La Peña en een andere verdween in de oude stad. De kou die daarna inviel (la gota fría) trof een belangrijk gebied van País Vasco, Cantabria en Burgos. In het hele gebied waren er doden te betreuren, 34 in Baskenland, vier in Cantabria en één in Burgos. Tussen de 29 en 35 mensen werden als vermist beschouwd, hoewel geen van hen tot nu toe als dood beschouwd werd. Tijdens de meerdaagse episode van de gota fría werd het record voor 24-uurs neerslag verbroken, wat op 23 augustus 1983 252,6 l / m² was. De economische verliezen in de stad liepen op tot meer dan 60.000 miljoen peseta’s. Als gevolg van deze overstroming werd de rivier ter hoogte van La Peña (deel van Bilbao) gekanaliseerd om nieuwe overstromingen te voorkomen.

……Sinds het midden van de jaren ’90 van de vorige eeuw heeft de stad een proces van deïndustrialisatie ondergaan na de crisis in de metallurgische sector in de jaren ’80. De transformatie tot dienstenstad was gebaseerd op investeringen in infrastructuur en stadsvernieuwing, die begon met de opening van de metro, de uitbreiding in Abandoibarra,een wijk van Bilbao, voortzette met het Guggenheim Museum Bilbao, het Palacio Euskalduna, de Zubizuri (loopbrug), de tram, en de Iberdrola-toren, en nog steeds wordt geprojecteerd met het ontwikkelingsplan van Zorrozaurre of Garellano. Door de overheid gesteunde verenigingen, zoals Bilbao Metrópoli-30 of Bilbao Ría 2000, waren verantwoordelijk voor de organisatie van en het toezicht op veel van deze projecten.

Panoramisch uitzicht op het Guggenheim-museum, met links de La Salve-brug en rechts de Iberdrola-toren.

 

Demografie


……Volgens de volkstelling van 2009 telde Bilbao 355.731 inwoners, waarvan 168.474 mannen, ongeveer 47% van het totaal, en 187.257 vrouwen, ongeveer 53% van de bevolking. Het verschil ten gunste van vrouwen is te zien in de bevolkingspiramide en doet zich voor vanaf de leeftijd van 40 jaar, en neemt aanzienlijk toe in de laatste delen van de piramide.

……De eerste geloofwaardige gegevens over de bevolking zijn na 1550. Het is bekend dat Vizcaya in 1530 ongeveer 65 000 inwoners telde, een cijfer dat wellicht is verminderd door de pestplagen die Bilbao en andere villa’s van de Señorío in 1517, 1530, 1564-68 en 1597-1601 troffen, waarbij de laatste bijzonder verwoestend waren. Deze trend van ongunstige situaties voor de bevolkingsgroei zette zich voort tot in de 19e eeuw. Vanaf dat moment kende de stad een exponentiële groei tot het begin van de jaren ’80, toen de gemeente Erandio en de Asúa-vallei, na het bereiken van de piek met 433.115 inwoners, werden onthecht, met als gevolg het overeenkomstige verlies van vele inwoners. Momenteel, dat wil zeggen in 2019 huisvest de gemeente 346.843 inw.

 

Stadsontwikkeling


……Evolutie

Het plan van Bilbao in 1857.

……Aanvankelijk telde het slechts drie straten, Somera, Artecalle en Tendería, omringd door een muur waarvan de grens ligt in wat nu “Calle de la Ronda” wordt genoemd. Binnen die omheining stond ook een kleine kapel gewijd aan de apostel Santiago el Mayor, dat nu de kathedraal van Bilbao is waarlangs de pelgrims op weg naar Santiago de Compostela komen. In de daarop volgende eeuw werden de resterende vier straten die de oorspronkelijke Siete Calles (Zeven Straatjes) of Zazpikaleak zouden vormen, voltooid. In 1571, na verschillende overstromingen en een grote brand in 1569, werd de ommuring gesloopt om de uitbreiding van de stad mogelijk te maken. In de 17e eeuw werd de opbouw van de Oude Stadswijk bepaald, met de respectievelijke uitbreidingen naar de Arenal en de Achuri.

Torres Isozaki, symbolen van de stedelijke transformatie van Bilbao.

……In 1861 projecteerde de ingenieur Amado Lazaro een uitbreiding boven Abando dat brede lanen en regelmatige gebouwen omvatte, evenals het vertrouwen op de hygiënische ideeën van die tijd. Het project werd echter door het gemeentehuis afgewezen omdat het vanwege de hoge kosten als “utopisch” werd beschouwd. Aan de andere kant had Lazaro de demografische groei van de stad berekend op basis van die van de drie voorgaande eeuwen, een prognose die niet klopte met de werkelijkheid.

……De volgende grote verandering in de urbanisatie van Bilbao zou plaatsvinden in 1876, toen de hoofdstad, in verschillende fasen, de anteiglesia van Abando overnam. De uitbreiding werd gepland op basis van het plan van het team dat gevormd werd door de architect Severino de Achúcarro en de burgerlijk ingenieurs Pablo de Alzola en Ernesto de Hoffmeyer. De bevolkingstoename van de stad was echter hoger dan geschat, zodat we vandaag de dag een ordelijke planning kunnen zien in Abando en Campo de Volantín, maar niet in San Francisco en de omgeving van de oude stad, waar de snelle ontwikkeling plaatsvond buiten de gemeentelijke dictaten. De as van deze verbreding is de grote Don Diego López de Haro weg, waar het Paleis van de Provinciale Raad van Biskaje werd geïnstalleerd, evenals vele banken en spaarbanken.

……De volgende grote verandering in de urbanisatie van Bilbao zou plaatsvinden in 1876, toen de hoofdstad – in verschillende fasen – de anteiglesia van Abando overnam. De uitbreiding werd gepland op basis van het plan van het team dat gevormd werd door de architect Severino de Achúcarro en de wegen, kanalen en havenbouwkundige Pablo de Alzola en Ernesto de Hoffmeyer. De bevolkingstoename van de stad was echter hoger dan geschat, dus vandaag de dag is een ordelijke planning te zien in Abando en Campo de Volantín, maar niet in San Francisco en de omgeving van Casco Viejo, waar de snelle ontwikkeling plaatsvond buiten de gemeentelijke dictaten. De as van deze verbreding is de grote, brede weg van Don Diego López de Haro, waar het  Palacio de la Diputación Foral de Vizcaya werd geïnstalleerd, evenals vele banken en spaarbanken.

……In de 20e eeuw volgden nieuwe annexaties in verschillende fasen. In 1925 werden Deusto, de wijk Luchana van Erandio en de rest van Begoña geannexeerd. In 1940 werd de rest van Erandio geannexeerd en in 1966 vond de laatste grote annexatie plaats, toen de anteiglesias van Lujua, Sondica, Derio en Zamudio aan het gemeentelijke gebied werden toegevoegd. Al deze gemeenten, evenals Erandio, werden echter op 1 januari 1983 weer gedesannexeerd naar aanleiding van decreet 220/1982 van 20 december.

……Groene gebieden

Park Casilda Iturrizar

……De gemeente Bilbao ziet haar groenvoorzieningen als een zeer belangrijke hulpbron die de stad levenskwaliteit en meerwaarde biedt. Administratief gezien komt het onderhoud van de groenvoorzieningen overeen met de Área Municipal de Obras y Servicios (Gemeentelijke Openbare Werken). De groene zones van de stad zijn geklasseerd als: “Parken en tuinen ingevoegd in de stedelijke omgeving” (335 ha), “Bossen en bosparken ingevoegd in de periurbane omgeving” (963 ha) en ten slotte “Hellingen en Marginale gebieden” (46 ha). De oppervlakte van de groenvoorzieningen zorgt voor een totale verhouding van 37,96 m²/inwoner en een verhouding van 9,47 m²/inwoner voor de oppervlakte van de tuin.

……Onder de belangrijkste parken in de stad is het Casilda Iturrizar Park, gebouwd in 1907, dat het belangrijkste park in de stad is. Met een uitbreiding van 8,52 hectare is het een werk in romantische stijl van de architect Ricardo Bastida en de ingenieur Juan de Eguiraun. In de loop van de tijd is de infrastructuur uitgebreid en heeft het als opmerkelijke elementen een cybernetische fontein en een podium voor voorstellingen. Het herbergt een sculptuur als eerbetoon aan de clown Tonetti van Eduardo Chillida, een beeltenis van Casilda de Iturrizar y Urquijo en een monumentale fontein van Aureliano Valle.

Pergola van het park Casilda Iturrizar, Bilbao, España

……In Ibaiondo, het Etxebarriapark hier staan de tenten en de barakken tijdens de festiviteiten van de stad opgesteld. Dit park ligt op het terrein van een oude staalgieterij, het is het resultaat van de industriële herstructureringsplan dat in de jaren ’80 van de vorige eeuw in de stad plaatsvond. Het is een grote ruimte op een van de hellingen van de vallei die de stad omringen, met een uitstekend uitzicht op het centrale gebied en vooral op het Casco Viejo. In het centrum van het park is een originele schoorsteen bewaard gebleven als eerbetoon aan de oude gieterij.

Jardines de Albia, Bilbao

……Andere belangrijke groene ruimtes zijn onder andere de Albia-tuinen, het Europa-park, het Miribilla-park, het Sarriko-park, het Amézola-park, Larreagaburu, Ibaieder en het Escurce-park. Het nieuwe Plaza Euskadi verbindt al de Ensanche de Bilbao en Abandoibarra en is een groot groen overgangsgebied tussen het Casilda Iturrizar-park en het Campa de los Ingleses-park, dat verblijfs- en wandelgebieden heeft. Dit nieuwe plein heeft een binnenoppervlak van 6600 vierkante meter en is vergelijkbaar met het nabijgelegen Plaza Moyúa.

……Ten slotte voorziet het zogenaamde Plan Especial del Monte Pagasarri (Speciale Plan van de berg Pagasarri), in een buiten de stadsrand gelegen park van 700 hectare, een gebied met de grootste ecologische waarde van de gemeente dat tevens de vallei van Bolintxu omvat.

……De inheemse flora van de omliggende bergen werd grotendeels vervangen door snelgroeiende, uitheemse boomplantages, zoals naaldbomen, de lokale soorten werden daarom gedegradeerd naar kleine ruimtes. De vermindering van de inheemse flora verminderde ook de aanwezigheid van dieren, waaronder de gier, de meeuw, het everzwijn, de vos, de watersalamander en de salamander.

 

Erfgoed


……Burgerlijke architectuur

Casa consistorial

Casa Consistorial (stadhuis) van Bilbao.

……Het stadhuis van Bilbao bevindt zich in het belangrijkste gebouw van de stad, het Casa Consistorial de Bilbao of Casa de la Villa de Bilbao. Het werd ingehuldigd op 17 april 1892, het is een werk van de gemeentelijke architect Joaquín Rucoba, die het in een eclectische stijl ontwierp. Voor het decoreren van het exterieur liet Rucoba zich inspireren door de openbare architectuur van de Derde Franse Republiek. Het gebouw bestaat uit een hoofdas, die het hoofdbalkon en drie bogen met acht kolommen herbergt, bekroond door een klokkentoren. De arcade bestaat uit twee niveaus; op de bovenste bevinden zich bas-reliëfs van vijf opmerkelijke figuren uit de geschiedenis van Bilbao: de oprichter, Diego López V de Haro, kardinaal Antonio Javier Gardoqui, admiraal Juan Martínez de Recalde, Tristán de Leguizamón en de econoom Nicolás de Arriquibar. Vier sculpturen flankeren het gebouw, twee meesters en twee herauten. Op de hoofdtrap vallen twee beelden op die recht en rechtvaardigheid voorstellen. Volgens de traditie verwijst de vijfde trede van deze trap naar de officiële hoogte van de stad, 8,804 meter boven de zeespiegel.

Palacio Euskalduna

Palacio Euskalduna, Bilbao

……Het Euskalduna-paleis (Euskalduna Jauregia, in het Baskisch) ligt naast de riviermonding en beslaat een deel van het terrein waarop de Euskalduna-werf is gebouwd. Het project is ontworpen door de architecten Federico Soriano en Dolores Palacios. Het gebouw wordt gebruikt voor allerlei conferenties en muzikale activiteiten. De bouw begon in 1994 en werd in februari 1999 ingehuldigd. De totale oppervlakte van het project bedraagt meer dan 2,5 hectare die nodig is voor het onderbrengen van een grote zaal met 2200 zitplaatsen, drie kleinere zalen, acht repetitieruimtes, zeven vergaderzalen en aanvullende faciliteiten. Naast het Palacio Euskalduna zijn er verschillende stadskunstwerken, zoals het bekende bomenbos, dat bestaat uit boomvormige straatlantaarns die in groepjes zijn geplaatst en een soort bomenbos vormen.

Palacio Chávarri

Palacio Chávarri, zetel van de Subdelegatie van de Civiele regering.

……Het Chávarri-paleis is sinds 1943 de zetel van de Subdelegatie van de Regering (voorheen de Civiele Regering). Het is gelegen in Bilbao’s Ensanche. Het is een eclectisch werk geïnspireerd op het neo-Vlaamse revivalisme, gebouwd voor de Chávarri-familie door de architect Atanasio de Anduiza volgens een project van de Belgische architect Paul Hankar. Een aantal van de kamers is ingericht door de schilder José Echenagusia Errazquin. De hoofdingang is een segmentale boog die werd toegevoegd toen de functie van het gebouw veranderde. Het heeft ook een vlakke toegang op de rechteras onder de afgeschuinde gevel. Op de tweede en derde en vierde verdiepingen zijn een aantal asymetrische latei-openingen en in het midden geopend: ramen, uitzichtpunten en balkons met stenen balustrades of ijzeren borstweringen. Op de het dak zien we verschillende dakkapellen.

Palacio de la Diputación Foral

Palacio de la Diputación Foral.

……Het Palacio de la Diputación Foral de Vizcaya ligt aan de Gran Vía. Het is een solide en majestueus uitziend gebouw. Het werd aan het einde van de 19e eeuw ontworpen in de eclectische stijl. De hoofdgevel aan de Gran Vía valt op, in de voorgevel zien we een vooruitgeschoven lichaam, met onder meer een entree daarboven een balkon en nog hoger een schild. Speciale vermelding verdient de zogenaamde Troonzaal, met twee muurschilderingen van José Echenagusia Errazquin (1844-1912) die vaak te zien zijn in leerboeken en historische boeken die verwijzen naar het Baskenland. Dit gebouw wordt geacht van cultureel belang te zijn overeenkomstig de bepalingen van decreet 433/1994, van 15 november, van het Staatsblad van Baskenland (BOPV).

Teatro Arriaga.

Hoofdgevel van het Teatro Arriaga.

…..Het Arriaga Theater is een neobarok gebouw uit het einde van de 19e eeuw, ontworpen door de architect Joaquín de Rucoba. Het is opgedragen aan de Bilbao-componist Juan Crisóstomo de Arriaga. Het werd onder die naam ingehuldigd in 1890. Het is een vrijstaande constructie met een trapeziumvormige plattegrond met een vrij hoog rond-uitstekend basislichaam, op de tweede verdieping van dit gigantisch hoofdlichaam zien we rechthoekige openingen met daarboven rijkelijk versierde oculis, en een derde verdieping, gescheiden door een doorlopende kroonlijst. Het dak van het centrale deel is dubbelzijdig, zowel in het voorste deel waar het is afgewerkt met een kleine koepel, als in het rechthoekige lichaam van de achterste helft van het gebouw. Het heeft twee kleine koepels op zijdelingse torens en een hellend vlak met mansardedak over de hele omtrek van het gebouw.

Teatro Campos Eliseos

Teatro Campos Elíseos

……Het Teatro Campos Elíseos, ook wel bekend als de Bombonera de Bertendona, is een theater in de gelijknamige straat. Het werd gebouwd tussen 1901 en 1902 volgens het project van de architect Alfredo Acebal en met de gevel van de Franse decorateur Jean Baptiste Darroquy. Het wordt beschouwd als een juweeltje van de “art nouveau” van Bilbao, met de nadruk op de modernistische gevel, hier als ‘Bien de Interés Culturas’ (Goed van Cultureel Belang). Na vijf jaar werk werd het op 11 maart 2010 opnieuw in gebruik genomen.

Azkuna Zentroa

Azkuna Zentroa, een multifunctioneel burgercentrum.

……De Azkuna Zentroa, vroeger bekend als Alhóndiga Bilbao, was een voormalig wijnpakhuis, ontworpen door Ricardo Bastida in 1909. Later hervormd tot een multi-functioneel burgercentrum, met de tussenkomst van de ontwerper Philippe Starck, werd het op 18 mei 2010 ingehuldigd.

Museo Guggenheim

Het Guggenheim Museum Bilbao is een museum voor hedendaagse kunst dat behoort tot de Solomon R. Guggenheim Foundation. Het werd ontworpen door Frank Gehry’s architectenbureau en werd in 1997 geopend voor het publiek. Het herbergt kunsttentoonstellingen van werken van de Guggenheim-stichting en reizende tentoonstellingen. De hoofdstructuur is radicaal gevormd volgens bijna organische contouren. Een deel van het gebouw wordt doorkruist door een verhoogde brug en de buitenkant is bedekt met titanium platen en een kalksteen, vergelijkbaar met die van de Universiteit van Deusto.

Guggenheim Museum en Mamá.

Universidad de Deusto

……De Universiteit van Deusto is een privé-universiteit die wordt bestuurd door de Jezuïeten, gevestigd in de wijk Deusto. De campus bestaat uit verschillende gebouwen, waaronder Het La Literaria-gebouw, het oudste gebouw, waar de rechtenstudie wordt gegeven, met een eigen graad in economische specialisatie. De universiteit heeft ook een kleinere campus in San Sebastián, Guipúzcoa.

Edificio Coliseo Albia

……Het oude Albia Coliseum-gebouw werd in 1916 ingewijd als een van de eerste bioscopen in de stad. In de loop der jaren is het getransformeerd in verschillende vestigingen, waaronder het Albia Theater, dat decennialang het epicentrum was van de opera en het theater in Bizkaia, waar de stemmen als die van Maria Callas, Luciano Pavarotti en Alfredo Krauss werden verwelkomd. In het gebouw zijn momenteel een hotel, een casino en een restaurant gevestigd.

Casa de Ramón de la Sota

Het gebouw van Sota

De regionale bibliotheek van Bizkaia.

……De Casas Ramón de la Sota is een groot gebouw of groep huizen gelegen aan de Gran Vía in Bilbao. Het wordt beschouwd als het meest opmerkelijke architectonische complex in het hele gebied van Bilbao. Het is een ‘Bien de Interés Cultural’ (Goed van Cultureel Belang) sinds 1977.

Biblioteca Foral de Biskaia

……De Regionale Bibliotheek van Bizkaia bevindt zich in de Calle Diputación, naast de Gran Vía de Don Diego López de Haro en net achter het Palacio de la Diputación Foral de Vizcaya. Het oppervlak van de oude Bizkaia Provinciale Bibliotheek wordt hiermee uitgebreid tot 10.000 m² door middel van dit zes verdiepingen tellende glazen container en een bijbehorend kantoorgebouw.

Edificio Plaza Bizkaia

Edificio Plaza Bizkaia.

Palacio Olábarri

Casa Arróspide

Voorgevel van het Casa Lezama-Leguizamon.

De voorgevel van La Misericordia.

……Het gebouw Plaza Bizkaia bevindt zich in de wijk Bilbao, naast het gelijknamige plein, het is het administratieve hoofdkwartier van de Baskische regering.

Palacio Olábarri

……Paleis gebouwd in het gebied van Campo Volantín aan het einde van de 19e eeuw. Het werd in 1894 door de architect Julián de Zubizarreta ontworpen als de residentie van José María Olábarri y Manino, een belangrijke zakenman uit die tijd. Het paleis heeft Franse en Engelse invloeden en was van 1953 tot 2013 het hoofdkwartier van het Havenbedrijf van Bilbao.

Casa Arróspide

……Het Casa Arróspide is een gebouw dat door de Baskische regering sinds 1994 als een ‘Bien Cultural Calificado’ (gekwalificeerd cultureel goed) wordt beschouwd. Na het huis van de Arrospide familie te zijn geweest, huisvestte het het Rectoraat van de Universiteit van Bilbao.

Casa Montero

……Het Casa Montero is een modernistisch gebouw dat in 1902 werd gebouwd door Jean Batiste Darroquy, en dat wordt gekenmerkt door de opvallende versiering van de gevels, het is uitgeroepen tot ‘Bien de Interés Cultural’ (Goed van Cultural Interest).

Casa Lezama-Leguizamon

……Het Lezama-Leguizamon huis is een voorbeeld van het uitstapje van architect Ricardo Bastida uit Bilbao op het gebied van huisvesting voor de grote bourgeoisie, in samenwerking met José María Basterra. In 2004 werd het tot Cultureel Eigendom verklaard, met de categorie Monument, in de Algemene Inventarisatie van het Baskisch Cultureel Erfgoed.

La Misericordia

……Het Santa y Real Casa de Misericordia de Bilbao, dat nauw verbonden is met de geschiedenis van de stad, is sinds de oprichting in 1774 een instelling die zich inzet voor de meest behoeftigen.

Edificio El Tigre

……Het El Tigre-gebouw is een gebouw dat in 1940 is gebouwd voor het bedrijf Correas el Tigre in Ribera de Deusto. Op de toren van dit gebouw staat het beeld van een betonnen tijger van de beeldhouwer Joaquín Lucarini, waardoor het zijn bekendheid kreeg.

Archivo Histórico de Euskadi

……Het Historisch Archief van Baskenland is een gebouw dat in 2014 werd ingehuldigd het bevat het historisch geheugen van Baskenland, papierschatten, gedigitaliseerd, gearchiveerd en veilig opgeslagen op deze unieke locatie.

Wolkenkrabbers

Torre Bolueta, het hoogste passiefhuis ter wereld, geïntegreerd in het stedelijke complex van torens en woningen met dezelfde naam.

……Hoewel Bilbao nooit een stad is geweest die zich onderscheidt door zijn wolkenkrabbers, was de eerste toren die als zodanig in de stad werd gebouwd de wolkenkrabber Bailén, opgericht in 1946 met 43 meter en 13 verdiepingen. In 1969 werd de Banco de Vizcaya Toren gebouwd in de Plaza Circular, nu de Torre Bizkaia, met 88 meter en 21 verdiepingen. Bijna 40 jaar lang was het het hoogste gebouw in Baskenland, totdat in 2006 de BEC-toren in de stad Baracaldo werd opgericht, met een hoogte van 98 meter. Ten slotte zijn zowel de Banco de Vizcaya-toren als de BEC-toren niet meer de hoogste in respectievelijk Bilbao en Baskenland, aangezien de bouw van de 165 meter hoge Iberdrola-toren in 2011 werd voltooid.

……Andere gebouwen die in hoogte concurreren zijn de twee torens van Isozaki Atea, met 83 meter en gebouwd in 2008; de Garellano-torens, waarvan het vierde gebouw, Bizkaia Dorrea, 103 meter hoog werd en daarmee het op één na hoogste gebouw in Bilbao, en Anboto Dorrea, de vijfde en laatste toren, in aanbouw, die 119 meter hoog zal worden en het hoogste woongebouw in País Vasco zal worden; en ten slotte de Bolueta-toren, het hoogste passiefhuisgebouw ter wereld.

……Andere projecten werden voorlopig afgelast, zoals de BBK-toren, een verticale kantoortoren ontworpen door de architect Zaha Hadid met in totaal 24 verdiepingen en 104 meter hoog, in afwachting van de mogelijke bouw op het eiland Zorrozaurre.

Pleinen

……U vindt verschillende emblematische pleinen in de stad Bilbao, waarvan er sommige historisch zijn, zoals Plaza Nueva en Plaza Miguel de Unamuno, beide in de oude stad, Plaza Circular, Plaza Moyúa, Plaza del Sagrado Corazón de Jesús, Plaza de Indautxu, Plaza de Jado, Plaza Arriquibar, Plaza Bizkaia, Plaza Zabalburu of Plaza Campuzano, en andere van meer recente oorsprong, zoals Plaza Euskadi.

Bruggen

……In de eerste helft van de 20e eeuw werd de noodzaak gevoeld om het historische centrum van de stad te verenigen met de nieuwe stedelijke ontwikkelingen die begonnen in de gebieden van de geannexeerde anteiglesias van Deusto, Begoña en Abando, wat betekende dat er verschillende bruggen moesten worden gebouwd over de monding van de rivier de Nervión. Deze bruggen moesten zo worden ontworpen dat ze het rivierverkeer niet storen, wat essentieel was voor de havenwerkzaamheden die op dat moment op die hoogte van het estuarium werden uitgevoerd en die later naar de opening toe zouden gaan, zodat deze bruggen zo moesten worden ontworpen dat de schepen konden passeren. De gekozen oplossing was de bouw van een ophaalbrug, de Puente de Deusto, die de uitbreiding met de wijk Deusto verbindt, en de Puente de Ayuntamiento (de stadhuisbrug), die de uitbreiding met de wijk Begoña verbindt. Beide bruggen, met vergelijkbare kenmerken, zijn belangrijke kunstwerken. De Deusto-brug is actief terwijl de stadhuisbrug in 1969 werd verzegeld.

Puente de Zurbizuri, van de Spaanse architect Santiago Calatrava, Bilbao, España

……Andere opmerkelijke bruggen vanwege hun leeftijd zijn de San Antón Bridge, La Merced Bridge, La Ribera Bridge en El Arenal Bridge, evenals de meer hedendaagse Puente Pedro Arupe, Puente Euskalduna, Puente Frank Gehry en Puente San Ignacio-Zorrozaurre.

……Religieuze architectuur

Basiliek van Nuestra Señora de Begoña

Basílica de Nuestra Señora de Begoña

……De Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw van Begoña is het heiligdom van de Moeder Gods van Begoña, beschermheilige van het Señorío de Vizcaya (Heerlijkheid van Vizcaya). De bouw van dit heiligdom begon in het eerste decennium van de 16e eeuw. Het is ontwerpen door de architect Sancho Martinez de Asego, de toren werd ontworpen door Martin de Garita. Het bestaat uit een breed middenschip met een veelhoekige apsis en twee iets lagere zijbeuken, bedekt met een geribbeld gewelf in de 17e eeuw, op tien robuuste cilindervormige pijlers. Het huidige altaarstuk is een neobarok werk van Modesto Echániz, gebouwd in 1869. Het werk werd betaald dankzij aalmoezen van de gelovigen, waarvan de meeste in Bilbao woonden.

……Op 16 augustus 1942 werd bij de uitgang van de basiliek, vermoedelijk door Falangisten, een bom gegooid naar een groep Carlisten, met enkele gewonden als gevolg. Een Falangist, Juan José Domínguez, werd als straf neergeschoten, aangezien hij de enige Falangist was die tijdens het Franco-regime werd geëxecuteerd, wordt zijn deelname aan de gebeurtenissen door sommigen betwist.

……De basiliek van Begoña is verbonden met de heilige basiliek van San Juan de Letrán, dus u kunt genieten van de plenaire verwennerij volgens de gebruikelijke voorwaarden. De belangrijkste festiviteiten vinden plaats op 15 augustus, de dag van Maria Hemelvaart (ook wel «Amatxu-dag» genoemd, verkleinwoord van ama, moeder in Baskisch), en op 11 oktober, de dag van het Begoña-festival.

Kathedraal van Santiago

Kathedraal van Santiago, Bilbao

……De kathedraal van Santiago is de tempel die de zetel van het bisdom Bilbao herbergt. Het werd gebouwd tussen het laatste kwart van de 14e eeuw en het begin van de 15e eeuw in de gotische stijl. Het ontleent zijn naam aan de patroonheilige van Bilbao, de apostel Santiago el Mayor. In de loop van de 16e eeuw werden het hoofdaltaarstuk en de huidige portiek toegevoegd, beide in renaissancestijl. La Piedad dateert uit de 17e eeuw, gebouwd volgens het classicisme. In de 19e eeuw werd de gevel herbouwd waardoor deze zijn huidige uitstraling kreeg. De toren dateert ook uit deze hervorming, het is het werk van Severino Achucarro.

……De plattegrond van de kathedraal vormt een Latijns kruis dat verdeeld is in drie beuken, waarvan het centrale de hoogste is, op zijn beurt weer onderverdeeld in vier delen door een reeks zuilen met aangehechte zuilen, bekroond door een geribbeld gewelf. Het hoofd van de tempel heeft een veelhoekige plattegrond, met een kooromgang. De toren van de kathedraal is laat-gotisch. In het bovenlichaam bevinden zich twee ramen onder een gotische boog. De toren heeft nog zeven klokken, gegoten in 1916. Het heeft 15 kapellen tussen de steunpilaren. De afmetingen zijn: 50 m lang, 22 m breed en 1100 m² oppervlakte.

San Antón kerk

Kerk van San Antón.

……De kerk van San Antón, is een gotische tempel uit het einde van de 15e eeuw. De geschiedenis en de ligging, aan de oever van de riviermonding, naast de gelijknamige brug, de Mercado (markt) van Ribera in het hart van de Oude Stad, maken het tot de meest populaire kerk, zelfs zo dat het is afgebeeld op het wapen van de stad. De kerk werd ingewijd in 1433. Het gaat om de bouw van een alleenstaand schip, een rechthoekige plant en een overdekt gewelf. Vanaf het begin tot de 19e eeuw werd het interieur van de kerk gebruikt als begraafplaats. De kerk heeft in haar geschiedenis verschillende calamiteiten meegemaakt, waarvan de laatste de rampzalige overstromingen van 1983 was, die een groot deel van het interieur van de kerk hebben weggenomen en waardoor de deuren en poorten scheurden.

Kerk van San Francisco de Asis

……De staat ook bekend als de vijfde parochie, het is een eclectisch-neogotische tempel uit het einde van de 19e eeuw. De hoofdgevel is gelegen in de Hurtado de Amézaga Straat, zeer dicht bij het Zabalburu Plein.

Kerk van het Sagrado Corazón

……Deze kerk werd gebouwd in neogotische stijl aan het eind van de 19e eeuw en maakt deel uit van de Residentie van San Ignacio, de Jezuïeten.

Kerk van San José de la Montaña.

Kerk van San José de Montaña

……De kerk van San José de la Montaña van de paters Augustijnen is een katholieke tempel in neogotische stijl, gelegen in de stad Bilbao. De bouw begon in 1906 en werd ingehuldigd aan de vooravond van de inhuldiging, op 18 maart 1918.

Andere kerken

……Er zijn nog andere kerken in de stad, waaronder de volgende, opmerkelijk door hun architectuur:

 

Euskera


……De aanwezigheid van de Baskisch taal is minder dan in andere gemeenten van Vizcaya, zoals Bermeo of Lequeitio.

……In 1986 vertegenwoordigde de Baskische of tweetalige bevolking van 5 jaar of ouder 27,7% van het totaal. In de daaropvolgende vijftien jaar is het aandeel van de tweetaligen met 9,4% gestegen tot 37,1% in 2001. Meer dan de helft van deze groep was jonger dan 30 jaar en woonde in de districten Deusto, Begoña en Abando. Deze stijging is vooral te danken aan de bijdrage van het onderwijsstelsel voor zowel kinderen als volwassenen, aangezien een van de meest opvallende gegevens die uit de vergelijking tussen beide jaren naar voren komt, de toename van het aantal neovascofonen en de afname van het aantal monolingualen is. Aan de andere kant kan deze groei in het leren en de kennis van de Baskische taal weliswaar worden gewaardeerd, maar dit is niet het geval met het gebruik ervan, aangezien slechts 5% het regelmatig thuis gebruikt.

……Volgens de gegevens van de volkstelling van 2016 vertegenwoordigt de bevolking van twee jaar of ouder (in Bilbao) die goed Baskisch spreken 29% van de inwoners (in totaal 97.287 inwoners), degenen die het moeilijk spreken vertegenwoordigen 19,95% (67.004 inwoners) en degenen die de Baskische taal niet spreken of begrijpen zouden 51,06% (171.441) van de volkstelling uitmaken. Van deze 166 869 niet-Baskische sprekers is 49 % (80 300) afkomstig uit andere provincies buiten País Vasco, 30 % (49 000) zou in Bilbao zijn geboren en nog eens 21 % (35 000) zou uit andere delen van de wereld komen.

 

Gastronomie


Pintxos de Bilbao

……De keuken van Bilbao is gebaseerd op zee- en estuariumproducten, zoals glasaaltjes en kabeljauw. Dit laatste was van vitaal belang voor het overleven van de bevolking tijdens het tekort dat werd veroorzaakt door de eerste Carlistische belegering. Beroemde gerechten uit de gastronomie van Bilbao zijn Bacalao al pil pil (kabeljauw met een pil pilsaus), Bacalao a la vizcaína (Kabeljauw in Vizcayaanse stijl), Merluza en salsa verde (heek in ’t groen), Chipirones en su tinta (babyinktvis in de inkt) en Canutillos de Bilbao. Wat de dranken betreft, valt de Chacolí op, een witte wijn met oorsprongsbenaming: de Txakoli de Bizkaia. Om te genieten van het goede eten en drinken van Bilbao, is er niets beter dan naar een van de vele gastronomische genootschappen of txoko’s te gaan.

 

 

Cultuur


……Hoewel de overgrote meerderheid van de fundamentele elementen van de Baskische cultuur in de hoofdstad worden gereproduceerd, zoals het gebruik van de txapela (een soort baret), zijn er echter bepaalde eigenaardigheden die de kenmerkend zijn voor Bilbao. Tot deze bijzonderheden behoren typische woorden als sinsorgo, coitao, ganorabako, sirris of mocordo; evenals de bilbainadas, een muziekgenre.

……In de Spaanse volkscultuur werd de inwoners van Bilbao een humoristisch profiel toegeschreven, dat voornamelijk in grappen werd gebruikt. Sommige van deze stereotypen stellen hen voor als grove, arrogante, overdreven en soms bovenmenselijke wezens, die in staat zijn om enorme hoeveelheden steaks of alcoholische dranken in te nemen en grote sommen geld te betalen, zelfs onbaatzuchtig. Ook de figuren van de chiquitero, drinker van chiquitos, kleine glaasjes wijn, en zoals van de chirene, een komisch en sluw karakter, wordt gepresenteerd. Deze cultuuruitingen raken echter geleidelijk aan in onbruik als gevolg van de stedelijke modernisering en de rol van de media.

……Musea

……Het museum aanbod omvat meer dan een dozijn instellingen die verschillende takken van kunst, wetenschap en sport bestrijken.

……Het beroemde Guggenheim Museum Bilbao, van de Solomon R. Guggenheim Foundation, dat zijn deuren opende op 19 oktober 1997 en ontworpen is door de Canadese architect Frank Gehry, valt op. De vaste collectie is gebaseerd op de beeldende kunst van de tweede helft van de 20e eeuw tot nu, met auteurs als Richard Serra en Jeff Koons, hoewel de verschillende tijdelijke tentoonstellingen meer werken met gevarieerde thema’s bevatten, zoals een analyse van de Russische kunst of de gravures van Albrecht Dürer.

……Een andere belangrijke kunstgalerie is het Museo de Bellas Artes (Museum voor Schone Kunsten) dat in 1908 werd opgericht en dat werken van de 12e eeuw tot nu bevat. Het repertoire van vóór 1900 is vooral gericht op Spaanse en Vlaamse kunstenaars (El Greco, Zurbarán, Murillo, Goya, Van Dyck) en bevat ook het meest uitgebreide repertoire van Baskische kunst, met werken van de 19e eeuw tot nu. Het heeft ook een opvallend repertoire van internationale avant-garde, van Paul Gauguin’s post-impressionisme tot Francis Bacon’s popart en expressionistische figuratie.

……Het Museo Vasco de Bilbao (Baskisch Museum van Bilbao), dat voorwerpen bewaart en tentoonstellingen houdt over het Baskische verleden, en het Itsasmuseum Bilbao, gelegen aan de oever van de riviermonding, waarvan de collectie bestaat uit schepen en andere voorwerpen die verband houden met het maritieme – en havenactiviteit van de regio, waaronder de Carola-kraan, een overblijfsel uit de periode van de Euskalduna Scheepswerven, dat ooit de krachtigste hijsmachine van Spanje was.

……Theaters en Auditoriums

……Het meest belangrijke theater in de stad is het Arriaga Theater, heropend in 1985 als stadstheater met een gevarieerd programma van dans, opera, muziek en theater. Het Campos Elíseos Theater en het Palacio Euskalduna hebben ook een actief programma, de laatste heeft een grote zaal en meerdere kleinere zalen en is de thuisbasis van het Bilbao Symfonie Orkest en het operaseizoen. Andere opmerkelijke locaties zijn de Sociedad Filarmónica (met een lange traditie in de stad en een kamermuziekprogramma), de Sala Bilborock (beheerd door de stad en vooral gewijd aan poprockmuziek), La Fundición (hedendaagse dans en theater), de sala Pabellón 6 (een ruimte gepromoot door onder andere de Bilbao toneelschrijver Ramón Barea), of de Sala BBK (gesponsord door de gelijknamige spaarbank). Het nieuwe Azkuna Zentroa cultuurcentrum heeft ook podiumapparatuur. Onder de privé-muziekhallen valt het Kafe Antzokia op door zijn intense activiteit.

……Artistieke Festivals

……Er worden jaarlijks een groot aantal kunstfestivals gehouden, vaak gesponsord door de gemeenteraad.

Bilbao BBK Live.

……Op muziekgebied valt het Bilbao BBK Live op door zijn belang. Het wordt gevierd sinds 2006 en heeft veel figuren uit de internationale en nationale pop-rock scene aangetrokken. Ook na de opening van het nieuwe voetbalstadion van San Mamés wat dikwijls wordt gebruikt als plaats voor grote concerten, die als zodanig werden uitgebracht op 30 mei 2017 door de hardrockgroep Guns N’ Roses. In andere muziekgenres zijn er de Bilbao Distrito Jazz en de Bilbao Ars Sacrum, dat gewijd is aan heilige muziek.

……In de audiovisuele kunsten valt het Cine Documental y Cortometrajes de Bilbao (Bilbao International Documentary Film and Short Film Festival), beter bekend als Zinebi, op. De eerste editie werd gehouden in 1959 onder de naam Certamen Internacional de Cine Documental Iberoamericano y Filipino de Bilbao, met de bedoeling een complementair festival te zijn aan dat van San Sebastian. Sinds 1981 valt het onder de verantwoordelijkheid van de gemeenteraad, die zijn hoofdkantoor heeft verplaatst naar het belangrijkste theater van de stad, het Arriaga-theater. Wat de podiumkunsten betreft, promoot de gemeenteraad het Zirkuitoa-festival, een initiatief dat in 2000 is opgezet om ruimte te bieden aan lokale amateurtheatergezelschappen. In Bilbao vindt in december ook het Fun & Serious Game Festival plaats, het grootste Europese videogame-festival.

MTV European Music Awards 2018, Bilbao

……Op het gebied van sport en cultuur is Bilbao de locatie voor het SAIL IN Festival, een uniek evenement op het gebied van zeilen, dat elk jaar de grote internationale sportfiguren aantrekt. De eerste editie van het SAIL IN Festival vond plaats in 2013 en wordt sindsdien jaarlijks begin maart gehouden. De agenda van het festival omvat de projectie van films en speelfilms over zeilen, conferenties en lezingen gegeven door de beste zeilsters en zeilers ter wereld, masterclasses van experts in verschillende onderwerpen, fototentoonstellingen in de emblematische locaties van de stad. Dit is een evenement dat openstaat voor het publiek en de stad houdt ook het Bilbao Mendi Film Festival, een belangrijk internationaal bergfilmfestival.

……Op 19 juni 2018 vond in Bilbao de prijsuitreiking plaats van “Los 50 Mejores Restaurantes del Mundo” (“The World’s 50 Best Restaurants”). Op 30 september 2017 werd Bilbao bevestigd als locatie voor de MTV Europe Music Awards 2018, dat op 4 november van dat jaar gehouden werd. En op 19 januari 2019 vond in Bilbao het gala van de zevende editie van de Feroz Awards plaats.

……Semana Grande

Marijaia in het jaar 2011.

……Het festival van de zogenaamde Semana Grande of in Baskisch Aste Nagusia wordt sinds 1978 jaarlijks gehouden. Het is een negen dagen lang durend feest. Het begin van de festiviteiten is op de zaterdag voor 22 augustus. In deze periode organiseert het stadsbestuur culturele activiteiten zoals concerten, toneelstukken en stierengevechten. Het festival begint met de Chupinazo, de lancering van een kleine raket, en het voorlezen van de proclamatie door de openbare straatomroeper. Het centrum van het festival is het gebied van de txosna’s waar de konparsas (carnavaleske optocht) zijn geconcentreerd, bestaande uit buurt-, culturele en politieke groepen die hun feestelijk karakter combineren met verschillende terugvorderings-eisen. Het symbool van de festiviteiten is de Marijaia, een pop met opgeheven armen die op de laatste dag van de festiviteiten wordt verbrand. De gemiddelde opkomst is 1.500.000 mensen.

Semana Grande (2014) Bilbao

……In 2009 werd de Semana Grande de Bilbao gekozen als een van de 10 Tesoros del Patrimonio Cultural Inmaterial de España (10 Schatten van het Immaterieel Cultureel Erfgoed van Spanje) en behaalde daarmee de eerste plaats in de classificatie.

……Locale feesten

Kinderen die een pop van de Olentzero dragen.

……Naast de belangrijkste festiviteiten van de Semana Grande viert de stad het feest van Santa Águeda op 5 februari; op 11 oktober het feest van Onze-Lieve-Vrouw van Begoña, op 21 december de dag van Santo Tomás en op 23 december de Olentzero, een personage uit de Baskische en Navarrese kersttraditie. Hij is een mythologische houtskoolmaker die op kerstdag cadeautjes brengt. Er zijn ook zeer populaire feesten in de verschillende wijken (districten), zoals die in juli in Santuchu en Indauchu (Fiestas del Carmen), Bilbao La Vieja (Fiestas Santiago) San Ignacio (Fiestas de San Ignacio) en in augustus in Archanda en Larrasquitu (Fiestas de San Roque).

 

 

 

 

 

 

Naar boven
Spaanse Verhalen. spaanseverhalen.com

Referenties

{{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=es|titel=Bilbao| oldid=124634660| datum=2020030401| laatst bijgewerkt20200407}}
{{Bronvermelding Website Bilbao.eus|https://www.bilbao.eus/cs/Satellite?c=Page&cid=3000005415&pagename=Bilbaonet/Page/BIO_home| datum=20200401}}
{{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=es|titel=Reyes Católicos| oldid=124757008| datum=20200402}}
{{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=es|titel=Carta Puebla| oldid=124202781| datum=20200403}}