Algemeen (woordenboek)

Aartspriester

Een aartspriester was oorspronkelijk (vanaf de vierde eeuw) de priester die aan het hoofd stond van de aan een kathedraal verbonden geestelijkheid. Hij was als dusdanig ook plaatsvervanger van de bisschop voor de uitoefening van de eredienst en de zielzorg (zoals de aartsdiaken voor de uitoefening van het bestuur van een bisdom).

Abiotisch

Biotoop behorende tot de niet levende natuur.

Absolutisme

Het absolutisme is een regeringsvorm waar het staatshoofd alle macht bezit, dit systeem is gebaseerd op een algemene onderwerping aan het staatsbelang. In de oudheid was dit de meest voorkomende vorm, het was daar dat meestal de koning de absolute monarch was die gelinkt werd aan goddelijkheid.

Acculturatie

Het proces waarbij cultuur van de ene groep wordt overgenomen door een andere groep.

Accumuleren

Ophopen, opstapelen, vermeerderen. Accumulatie, ophooping, vermeerdering

Acheamendische rijk

Verwijst naar de Perzische periode in het Nabije Oosten van de stichting van het Achaemenidische Perzische rijk door Cyrus de Grote in circa 550 v. Chr. tot de nederlaag tegen Alexander de Grote in 331 v. Chr.

Acquisitie

In de financiele wereld verstaan we onder acquisitie het opkopen van ondernemingen om die daarna in de eigen onderneming op te nemen.
Het verkrijgen van materiaal voor een bibliotheek, documentatiecentrum, archief of andere collectie, inclusief selectie, bestellen en verkrijging door ruil of gift.

Acrostichon

Een naamdicht, waarbij begin-, midden- of eindletters van de strofen of de versregels een woord, naam, zin, gedicht of het alfabet vormen.

Adoptianisma

Het Adoptianisme is een in de 2e eeuw ontstane opvatting, dat Christus in feite een door God uitverkoren profeet was. Christus wordt voorgesteld als een bijzonder mens, terwijl Zijn Godheid wordt ontkend. De verbinding tussen God en mens is hier een adoptiefrelatie. Het adoptianisme is door de katholieke kerk steeds als dwaalleer veroordeeld.

Advectie

Advectie is het meeliften op een medium door materie, energie of een bepaalde eigenschap. Advectie vindt plaats in de atmosfeer, in de oceanen, rivieren, in de aardmantel en bij chemische processen. Convectie bestaat uit advectie en diffusie, maar wordt ook wel als synoniem voor advectie gebruikt.

Aeon

Eeuw; Eeuwigheid; Lange tijdsduur; Onafzienbare tijdsruimte; Ondefinieerbare tijdruimte; Wereldperiode.
Oosters Aeon, in het oude Iran een oergodheid en de personificatie van de tijd in de Mithras-mysteriën. Hij wordt afgebeeld met het lichaam van een mens, omstrengeld door een Slang, en een leeuwekop, soms met vleugels. In de Griekse mythologie is hij Chronos.

Affricaat

Een combinatie van twee medeklinkers, waarvan de eerste een plosief is en de tweede een homorgane wrijfklank    Voorbeeld: `De meest voorkomende affricaten zijn /pf/, /ts/, /kch/ en /dz/.

Agglomeratie

Wordt gebruikt voor grote, niet geplande clusters van stedelijke bevolking, die, als gevolg van stedelijke groei, de lokale bestuursgrenzen overschrijden.

Agglutineren

Aankleven; samenkleven; samenklonteren; samenplakken; verbinden.

Agronoom

1) Beroep 2) Landbouwdeskundige 3) Landbouwkundige 4) Landhuishoudkundige 5) Wetenschappelijk onderlegd landbouwer

Allegorisch

Leenspreukig, symbolisch, zinnebeeldig.

Allochtone rivieren

Rivier die in een andere klimaatzone ontspringt en dus veel meer water voert dan in het klimaatgebied waar hij doorheen stroomt te verwachten zou zijn. Voorbeeld is de Nijl, die water uit de tropen krijgt en door een woestijngebied stroomt.

Alluviale vlakten

Het laaggelegen deel van de dalbodem dat regelmatig overstroomt.

Alter ego

Een alter ego (Latijn, letterlijk andere ik) is een tweede persoonlijkheid waarmee een persoon zich onderscheidt van zijn werkelijke identiteit.
In fictieverhalen wordt deze term vooral gebruikt om personages met verschillende identiteiten of verschijningsvormen te beschrijven, zoals superhelden of geheim agenten die bewust verdoezelen wie ze echt zijn. Ook in werkelijkheid kan iemand een alter ego aannemen. Hierbij moet een alter ego niet verward worden met een pseudoniem.
Verschillende identiteiten bij de dissociatieve identiteitsstoornis (DIS) worden ook wel alter ego’s genoemd.

Amylase

Amylase is de naam van een enzym dat tijdens de spijsvertering de koolstofketen van amylose (een niet-vertakte vorm van zetmeel) “in stukken knipt”. Alle amylases grijpen aan op de α-1,4-glycoside binding. Amylases komen zowel in het dieren- als het plantenrijk voor. Amylase is een hydrolase: een enzym dat hydrolyse als ontledingsmechanisme toepast. Hydrolyse is een ontledingsreactie waarbij een watermolecuul reageert met een molecuul van de te ontleden stof.

Anachronistisch

In strijd met de heersende tijdrekening. Niet passend bij de tijd van de context.

Anesthesie

Anesthesie is het proces om de waarneming van pijn en andere negatieve gevoelens te blokkeren. Dit stelt patiënten in staat om chirurgische en andere pijnlijke procedures te ondergaan zonder dat hun verdere schade wordt aangedaan. De medisch specialisten die zich in het beleid van verdovingsmiddelen specialiseren, worden anesthesist[1] of anesthesioloog genoemd en hun specialisme heet anesthesiologie.

Antecedent

Antecedent of correlatief is een grammaticaal begrip uit de taalkunde en is de naam voor het woord waarnaar een ander woord, meestal een betrekkelijk voornaamwoord, verwijst. Het woord dat verwijst komt meestal net na het antecedent en heet dan anafoor.

Verder: 1) Bodemrijzing bijhoudend 2) Voorafgaand 3) Voorafgaand feit 4) Voorafgaande gebeurtenis 5) Voorafgegane zaak 6) Vroeger gebeurd feit

Antecedenten

Gegevens naar aanleiding van een onderzoek naar iemands (privé)leven en strafrechtelijk verleden, bijvoorbeeld in het kader van een sollicitatieprocedure.

Anticline

Met een anticline of anticlinaal wordt in de geologie een plooi bedoeld met naar beneden wijzende flanken, waarbij de aardlagen aan de binnenzijde het oudst zijn. Het is een plooiing naar boven, terwijl synclines plooiingen naar beneden zijn. Anders gezegd zitten bij een anticline de jongere lagen aan de convexe kant van de plooi.

Antropogeen

Antropogeen verwijst naar alles wat van menselijke oorsprong is, of door de mens teweeggebracht. Ontstaan door menselijke activiteit; door de mens gemaakt.

Antropocentrisme

Antropocentrisme is het exceptionalistische idee dat de mens het middelpunt van het bestaan is. De mens is in het antropocentrisme de norm. De waarde van al het andere – de levende en de niet-levende natuur – wordt afgemeten aan het nut dat het de mens dient of de verhouding waarin het tot de mens staat. Men heeft het dan over ecosysteemdiensten. Het isme is samengesteld uit de Griekse woorden άνθρωπος (‘mens’) en κέντρον (‘midden’).

Antropogenetica

 Wetenschap van het ontstaan en de ontwikkeling van de mens.

Antroponymie

De studie naar de oorsprong van de voor- en familienamen van mensen.

Apanage

Toelage uit de staatskas aan leden van het vorstelijk geslacht.

Appreciatie

Appreciatie is een stijging van de valutakoers ten opzichte van een andere munteenheid. De stijging van de koers komt door de vraag en aanbod van de valuta. Het tegenovergestelde van appreciatie is depreciatie. Depreciatie is een daling van de koers.

Apud

Latijnse voorzetsel dat wordt gebruikt in citaten met de betekenis van ‘in het werk van’ of ‘in het boek’.

Aquatint

Aquatint is een diepdruk-etstechniek, alsmede de benaming voor een afdruk daarvan. Het is een variant op traditioneel etsen, waarbij geen lijnen maar egale vlakken ontstaan. Zodoende kan men een egale toon verkrijgen. Er ontstaat een op waterverf lijkend resultaat. Deze techniek werd door François Philippe Charpentier en Jean Baptiste Leprince in 1768 ontwikkeld en is onder anderen door Caspar Wolf en Ambroise Louis Garneray gebruikt.

Archaïsch

Ouderwets. Sinds lang verouderd. Uit een zeer oude periode van de beschaving. Zeer oud.

Arianisme

Arianisme, de van de 4de tot de 6de eeuw sterk verbreide leer van de Alexandrijnse priester Arius (gest 336) , die Christus’ godheid ontkende en in hem een schepsel zag, zij het ook het allerhoogste schepsel, nl. de vóór de tijd door God voortgebrachte Logos. Zijn opvattingen werden door het concilie van Nicea (325) veroordeeld, maar begunstigd door o.a. keizer Constantius. Het tegenwoordige unitarisme, ontstaan onder invloed van de Verlichting in de 17e en 18e eeuw, is een moderne variant van het oude arianisme.

Asepsis

Asepsis is het elimineren van besmettingen (zoals bacteriën, virussen, schimmels, en parasieten) uit het werkveld van chirurgie of geneeskunde om zo infecties te voorkomen. Ideaal is een werkveld dat “steriel” is vrij van alle vormen van besmetting.

Autarkisch

Als je economisch of anderszins onafhankelijk bent van anderen. Zelfvoorzienend, onafhankelijk van anderen.

Autarkie

Autarkie of gesloten staatshuishouding (in de economische wetenschap ook een gesloten economie genoemd) is het (al dan niet economisch) streven zo min mogelijk afhankelijk te zijn van anderen. Zelfverzorging of zelfvoorziening zijn synoniemen voor dit streven,

Auditorium

Een auditorium is een zaal in bijvoorbeeld een universiteit of gerechtshof, waarin wetenschappelijke of plechtige redevoeringen worden gehouden. Het wordt ook wel een gehoorzaal genoemd.

Baljuw

Ambtenaar, door de landsheer met de rechtspraak in een zekere streek belast rechter in het algemeen. In heerlijkheden met hoger, middelbaar en lager gerecht was een baljuw de rechtstreekse vertegenwoordiger van de heer.

Behaviorisme

Het behaviorisme is een stroming binnen de wetenschapsfilosofie die zich uitspreekt over het onderzoeksdomein en de onderzoeksmethoden van de psychologie. Het behaviorisme is dus een filosofie achter de psychologie.

Biotisch

Tot de levende natuur behorend. Betrekking hebbend op levende organismen.

Biotoop

Een biotoop  is een gebied met een uniform landschapstype waarin bepaalde organismen kunnen gedijen. Een biotoop moet worden onderscheiden van het bioom, de niche en het verspreidingsgebied. Binnen een biotoop kunnen habitats worden onderscheiden

Blazoen.

In de heraldiek, erfelijke of blijvende kentekens of herkenningstekens van personen, families en organisaties. De oorsprong ligt in de middeleeuwse feodaliteit. Traditioneel werd een wapen gedragen op het schild. Het wapenrecht regelt het voeren of gebruiken van een wapen.

Brevier

Volledig officieel liturgisch gebedenboek in het Latijn (ook wel vertaald), in vier delen, voor elk jaargetijde één; het bidden ervan door de priester wordt brevieren genoemd.

Bucolisch

herderlijk, idyllisch, landelijk.
Het landleven of het platteland betreffend; betrekking hebbend op het landleven of het platteland, of meestal op een idyllische, verheerlijkende voorstelling daarvan; arcadisch; landelijk; rustiek

Caciquismo

Het verschijnsel dat veel macht in handen is van lokale in plaats van nationale leiders, wordt caciquismo genoemd en het gebied waarover een cacique heerst heet cacicazgo.

Canon

De canon is het geldbedrag dat iemand moet betalen (aan de erfpachter) voor het gebruiken van een stuk grond dat niet van hem is, de erfpacht. Dit wordt opgenomen in de notariële (erfpacht)akte. De canon kan jaarlijks verschuldigd zijn of ook in één keer worden afgekocht.

Canoniek

Volgens wettelijke regels van de kerk behorend tot de authentieke bijbelgeschriften die de kerk erkent als Gods openbaring.
1) Geloofwaardig 2) Volgens kerkelijke wetten 3) Voorbeeldig

Capillariteit

Capillariteit (of capillaire werking) is een verschijnsel uit de natuurkunde waarbij, bijvoorbeeld, water in een zeer fijn buisje hoger stijgt dan het omringende vloeistofniveau, en zo een concaaf oppervlak vormt. Zulke fijne buisjes worden ook wel haarbuisjes of capillairen genoemd. Hoe fijner de buisjes, hoe hoger het water kan stijgen.

Carnivoren

Vleeseters.

Cartularium

Cartularium is een term uit de archivistiek. Het betreft meestal een middeleeuws register waarin akten en oorkonden werden afgeschreven. Dit omwille van hun bewijskracht voor bepaalde rechten, het beheer van goederen of gedenkstukken van zijn geschiedenis. De ordening van zulk register gebeurde vaak op onderwerp of alfabetisch op geografische naam. Een cartularium waarin tussen de afschriften ook andere zaken toegevoegd zijn, noemen we een kroniek.

Cenotaaf

Monument, graftombe zonder lijk omdat het nooit terug gevonden is, gedenkteken voor onbekende soldaat.

Cenozoïcum

Het Cenozoïcum is het laatste era uit de geologische geschiedenis tussen 66,0 miljoen jaar geleden (Ma) en nu. De era voorafgaand aan het Cenozoïcum heet het Mesozoïcum. == Begrippen == Een oude onderverdeling van het Cenozoicum is die in Tertiair en Kwartair.

Censuskiesrecht

Van censuskiesrecht, cijnskiesrecht of cijnskiesstelsel, is sprake als bij verkiezingen het stemrecht is voorbehouden aan personen die vermogend genoeg zijn om minimaal een bepaald bedrag aan belastingen te betalen.

Chiliasme

Chiliasme (v. Gr. chilias = duizendtal) of millenarisme, naam voor de verwachting van het in de Openbaring van Johannes (hoofdstuk 20) beschreven Duizendjarig Rijk.

Cirque

Glaciale nis

Climaxvegetatie

Climaxvegetatie is de vegetatie die ontstaat wanneer men een gebied gedurende lange tijd (jaren tot eeuwen) onaangeroerd laat. Het is de stabielste vorm die op die plaats mogelijk is. In Nederland en België meestal een gemengd eiken-beukenbos. Andere voorbeelden van climaxvegetatie zijn koraalriffen of regenwouden. Door ingrijpen van de mens zijn er echter steeds minder van dergelijke climaxvegetaties te vinden.

Collegiale kerk

Kerk die door een kapittel van kanunniken wordt bediend en geen bisschopszetel heeft. b.v. een kloosterkerk.

Comarca

Een gebied vaak bestaande uit diverse bevolkingsgroepen. De afmetingen zijn variabel, maar hebben de neiging om een natuurlijke regio die niet alleen fysieke kenmerken (topografie, hydrografie, klimaat, vegetatie, bodem), maar ook menselijke (demografische, economische toepassingen, huisvesting op het platteland, stedenbouw) en historische determinanten samenvat in een geografische landschap.

Communautair

Alles aangaande de verhoudingen tussen de verschillende gemeenschappen en gewesten.
………die of dat te maken heeft met de Europese Unie.

Compendium

Handboek met een samenvatting van de kennis op een bepaald terrein. (Don Quijote de la Mancha)

Concejo

Zie ook Consejo, om verwarring te voorkomen.
Vergadering, asamblee, tribunaal.

  • Concejo abierto, in Spanje, sessie die in het openbaar wordt gehouden, waarbij alle dorpelingen wordt opgeroepen.
  • Concejo Municipal (Gemeenteraad) orgaan dat gewoonlijk, naast de burgemeester, een gemeente of gemeenteraad voorstaat.

Historisch

  • Concejo, een Raad, van oorsprong in de Hoge Middeleeuwen op het Iberisch schiereiland.
  • Concejo de la Mesta, gilde vereniging van herders en eigenaars van vee die jaarlijks bijeenkwamen om de zaken te bespreken met betrekking tot hun vee of hun economische bestuur, het beheer van de ravijnen en het onderscheiden en scheiden van schapen die gemengd waren met die van jou.
  • Concejo de Valladolid: Dit soort raden waren groepen buren in een middeleeuwse stad of stad met een collectief geweten en het vermogen om de gemeenschap te besturen.

Spanje

  • Concejo(Asturias) (conceyu), naam gegeven aan gemeenten in Asturië (concejo de Grado). De concejos bestonden ook in de provincie León gedurende het hele moderne tijdperk (tegenwoordig staat het in de volksmond bekend als een raad in León, de Buurtraad en hun vergadering). In Cantabrië bestonden ze tot 1822.
  • Concejo (Galicia) (concello), een naam die de gemeenten in Galicia ontvingen (concejo de ….).
  • In Álava en Navarra is concejo de naam die wordt gegeven aan steden met een zekere autonomie binnen een gemeente. Het concept van de raad is omgekeerd ten opzichte van dat wat in Asturias bestaat, en is equivalent aan de parochies (parroquias) van de regio aldaar. Zie: Concejo (Álava) en Concejo de Navarra.
  • In de provincie Burgos is de concejo of een lugar een afdeling die een eigen wethouder heeft en deel uitmaakt van een partij of groepering met verschillende plaatsen om te vergaderen. Elke merindad (gemeente) heeft een burgemeester. Tegenwoordig is ‘Las Merindades’ een overkoepelende benaming voor het noorden van de provincie Burgos.
Concessie

[vergunning] – Een concessie is een vergunning van de overheid die anderen uitsluit. De verkrijger van de concessie of concessiehouder krijgt dus een monopolie (alleenrecht) op bijvoorbeeld een stuk grondgebied.
[onderhandeling] – Een concessie tijdens een onderhandeling is een tegemoetkoming van een persoon aan een tegenpartij, of aan de persoon zelf wanneer deze zich in een persoonlijke conflictsituatie bevindt. Tijdens onderhandelingen worden die tegemoetkomingen gedaan om tegenstrijdige belangen op te lossen.

Conglomeraat

Samengesteld gesteentemateriaal uit aaneengekitte, afgeronde steentjes.
1) Gesteente 2) Opeenhoping 3) Samenhoping 4) Samenklontering (van steden) 5) Zandsteen met grove korrels

Connotatie

Redeneerwijze, waarbij onderscheiden voorwaarden kunnen leiden tot classificatie. Maar ook, het geheel van betekenismogelijkheden van een woord of passage opgeroepen bij de lezer, niet op grond van de taalkundig vast omschreven betekenis (denotatie), maar ten gevolge van de ervaringen van de lezer persoonlijk.

Consejo

Zie ook Concejo, om verwarring te voorkomen.

  • Een Raad (consejo) die in vergadering, waarin alle bewoners zijn vertegenwoordigt, besluiten hoe het gemeenschappelijk gebruik van weilanden, bossen, omliggende bergen met vee en agrarische doeleinden, irrigatie, de werking van de molen, de oven of de zoutvoorraad wordt beheert.
  • Overleg, mening om een actie uit te voeren.
  • Consejo de España, overheidsstructuren van de Spaanse monarchie.
  • Instantie of administratief, raadgevend, wetgevend (of) overheidsorgaan.
  • Consejo de Aragón, instelling opgericht in 1494 door koning Ferdinand II de katholiek om de zaken van de kroon van Aragon na de dynastieke unie met de kroon van Castilië te regelen door het huwelijk van Ferdinand met Isabella I van Castilië.
  • Consejo de Castilla, bestuursorgaan van het koninkrijk Castillaë en later van de Spaanse monarchie, gesticht in 1385 door Juan I van Castilla.
  • Consejo de Estado, hoog raadgevend orgaan dat de belangrijkste zaken in verschillende staten begrijpt.
  • Consejo de Indias, een Indiaanse administratieve organisatie (Amerika en de Filippijnen) die de koning adviseerde in de uitvoerende, wetgevende en juridische functies.
  • Consejo de Ministros, het orgaan dat alle ministers en hun president of eerste minister aanduidt, die de uitvoerende macht van een staat vormen.
  • Consejo de la Unión Europa (Raad van de Europese Unie), instelling waarin de lidstaten worden vertegenwoordigd door vertegenwoordigers met ministeriële rang.
Consensus

Situatie dat je samen dezelfde mening hebt. Het komen tot een consensus is het komen tot overeenstemming tussen twee of meerdere partijen. Dit wil niet zeggen dat alle partijen voor de honderd procent akkoord gaan met de oplossingen voor de geschilpunten maar men kan zich vinden in het compromis. Men mag dit zeker niet verwarren met unanimiteit waar partijen een volledig en éénzijdig plan of probleem goedkeuren. In de politiek probeert men steeds tot een consensus te komen.

Conservatisme

Politieke en maatschappelijke opstelling die is gericht op het behoud van de bestaande orde. Vooral agrarische samenlevingen met vastomlijnde sociale verhoudingen (zogeheten sedentaire samenlevingen) hebben inspiratie voor conservatieve denkbeelden geboden

Consistent

In de logica betekent consistent: innerlijk samenhangend en niet tegenstrijdig, inconsistent is daarvan het antoniem en betekent: tegenstrijdig en niet innerlijk samenhangend.

Consistentie

In de bodemkunde verstaan we onder consistentie de mate van samenhang tussen bodemdeeltjes. Consistentie kan men voelen met de vingers door een klomp bodemmateriaal fijn te drukken. De consistentie kan worden waargenomen in natte, vochtige en droge toestand.

Consolideren

Bestendigen, duurzaam maken, verstevigen.

Consort

1) Genoot 2) Gezel 3) Handlanger 4) Mede-eigenaar 5) Medestander 6) Prins-gemaal

Contingent

Militair recht – een vastgesteld aandeel;de gezamenlijke tot dezelfde klasse behorende dienstplichtigen die voor het vervullen van de militaire dienst ter beschikking van de militaire overheid zijn gesteld.

Controverse

Heftig meningsverschil, verschil van inzicht, ideologische strijd.

Convergentie

Het naar elkaar toe bewegen.

Convex

Convex is een ander woord voor bol (het tegengestelde van hol of concaaf). Voorbeeld: de convexe kant van een schaal is de buitenkant; de binnenkant noemen we de concave kant.

Culmineren

Het bereiken van een hoogtepunt.

Decadentie

Verwildering van zeden. Geleidelijk verval. Overdreven zucht naar genot, naar het schone. Achteruitgang, degeneratie, geleidelijk verval, inertie, moreel verval, ondergang, ontaarding, overdaad, overdreven zucht naar genot,  passiviteit, verval, verwording, willoosheid, zedelijk verval

Declaratoire (uitspraak)

Bestuursrecht – Rechterlijke uitspraak, vaak in de vorm van een beschikking, waarin de rechtsverhouding tussen overheid en burger of positie van een overheidsbesluit wordt vastgesteld. Bijv. uitspraak van een rechter dat een besluit nietig is en dus nooit werkzaam geweest is.

Decreet

Een decreet is een uitgevaardigde opdracht gemaakt door een regeringsleider, regering of parlement die de status van wet heeft. De naam die hiervoor wordt gebruikt varieert van land tot land.

Demografie

Wetenschappelijke bestudering van kwantitatieve eigenschappen van de bevolking, de veranderingen daarin en de gevolgen daarvan.

Denominatie

Denominatie is in het algemeen een classificatie door naamgeving.

Derivaten

Een product waarmee de nadelige gevolgen van een prijsstijging of -daling kunnen worden verkleind. Derivaten worden ook wel afgeleide financiële producten genoemd, omdat ze altijd zijn gekoppeld aan een ander financieel product. De waarde van een derivaat is afhankelijk van de prijsontwikkeling van zaken waaraan het verbonden is.

Desintegratie

Het uiteenvallen in verschillende delen, zodat de gaafheid of de stevigheid verloren gaat.

Devotioneel

Religieus

Dichotomie

Een dichotomie is de opdeling in twee niet-overlappende structuren of begrippen. De term komt van het Griekse dichotomia, wat tweedeling betekent. De term wordt in uiteenlopende wetenschapsgebieden gebruikt, waaronder de filosofie, sociologie, politicologie en wiskunde.

Diezmo (een tiende)

Een tiende (tiendrecht en tiendenrecht) is een vorm van winstbelasting, waarbij men een deel van de opbrengst dient te betalen. Oorspronkelijk bedroeg dit een tiende deel; uit de middeleeuwen zijn echter ook andere fracties bekend.

Differentiatie

Bij differentiatie wordt de bedrijfskolom langer (en bij integratie wordt de bedrijfskolom korter). Bijvoorbeeld:Als de groenteman besluit om zelf zijn groente in kassen te gaan verbouwen, dan is er sprake van integratie. Stoot hij de kassen weer af en gaat hij zijn groente bij een tuinder bestellen, dan is er sprake van differentiatie.

Diftongering

Diftongering is een klankverandering waarbij een monoftong verandert in een diftong. Diftongering is het tegenovergestelde van monoftongering en tevens een vorm van breking.
Diftongering gebeurt vooral met lange klinkers, dus in open lettergrepen, en kenmerkt de geschiedenis van heel veel talen.

Dispersie

De verstrooiing, het uiteenwaaieren, ontleding van licht in verschillende kleuren, kleurschifting, verspreide bewoning, fijne verdeling van een stof in een andere.

Distaal

Distaal is een term binnen de geologie die de relatieve positie van afzetting aangeeft. Distaal betekent dan ‘op enige afstand’. Het tegenovergestelde van distaal is proximaal, wat ‘nabij’ betekent. Het zijn relatieve begrippen die in verschillende context gebruikt worden.

Dolomiet

Dolomiet of bitterspaat is een carbonatisch mineraal; calcium-magnesium-carbonaat met de chemische formule CaMg(CO3)2. Gesteente dat grotendeels uit dit mineraal bestaat wordt ook dolomiet genoemd, ter onderscheiding wordt ook wel de naam dolosteen gebruikt.

Ecologie

De ecologie onderzoekt de samenhang van levende wezens met elkaar en hun omgeving. De omgeving van een organisme houdt zowel de fysische aspecten (som van de abiotische factoren) in, evenals alle andere organismen die hetzelfde habitat bewonen. Het is een onderdeel van de `biologie`.

Egalitair

Gelijkheid; Gelijkheid nastrevend; Gericht op gelijke behandeling; Op voet van gelijkheid.
Egalitair is een bijvoeglijk naamwoord en betekent ‘gelijkheid nastrevend’. Egalitair komt van het woord ‘egalitarisme’. Egalitarisme is een stroming waarbij mensen de gelijkheid tussen mensen het belangrijkste vinden. Er wordt bijvoorbeeld vaak gesproken over egalitaire landen of samenlevingen.

Endogeen

Van binnen uit. (exogeen – door oorzaken van buitenaf).

Endoreïsch

Een rivier zonder uitgang naar een zee of oceaan.
Voorbeeld: `Eindmeren zijn voorbeelden van endoreïsche bekkens.

Energetisch

Met betrekking tot arbeid of energie.

Endemisch

Inheems, niet elders voorkomend, kenmerkend voor één bepaaldgebied. Veel planten en dieren in het regenwoud komen maar in één bepaald gebied voor en verder nergens anders. Zo`n plant of dier wordt dan `endemisch` genoemd. Er zijn zelfs planten en dieren die nog nooit zijn ontdekt.

Edict

Een edict is een aankondiging van een wet. Meestal geschiedt dit bij een monarchie. De paus en enkele andere hoogwaardigheidsbekleders (koningen of gouverneurs) zijn de enigen die vaak een edict uitvaardigen.

Endosperm

Endosperm of kiemwit is een weefsel in de zaden van zaadplanten, dat vaak een rol speelt bij de opslag van reservestoffen ten behoeve van de kieming, de groei van het embryo en de jonge plant. Het endosperm is vaak rijk aan zetmeel (granen), olie (koolzaadolie) en eiwitten (erwt, boon).

Enigma

Een raadsel, duistere zaak, mysterie, gesloten boek.
Cryptografische (de)coderingsmachine. In gebruik bij de Duitsers gedurende de oorlog. Enigma werd gekraakt door de Engelsen, waardoor veel Duitse(militaire) informatie bij hen vooraf bekend was.

Ente

Heraldisch begrip, Voornaam, Wapenkundige term.

Entiteit

Een entiteit is iets wat een bestaan heeft. De term beklemtoont van ditgene de hoedanigheid dat het er is. In het Latijn is een ens een “zijnde” en is de entitas het “het er zijn van een zijnde”.

Epistel

In een kerk is de epistelzijde de rechterkant van het koor. De evangeliezijde is de linkerkant.

Equivalent

Gelijkwaardig

Erudiet

Iemand met veel kennis, en brede interesse, beschaving en smaak.

Esoterisch

Alleen voor ingewijde bedoeld.

Esthetiek

De ethiek van de kunst, ookwel kunstgevoel genoemd, schoonheidsleer, ethiek, bewegingsesthetiek (+audio)

Esthetisch

rechtstheorie – smaakvol, in overeenstemming met de schoonheidsleer. Als iets blijk geeft van een gevoel voor schoonheid.

Etnocentrisme

Het Griekse woord ethnos betekent volk. Met etnocentrisme wordt bedoeld dat je andere culturen beoordeelt met de normen en waarden van je eigen samenleving?. Omdat je de eigen cultuur centraal stelt als maatstaf, worden andere culturen automatisch gezien als minderwaardige imitaties van je eigen cultuur.
.De neiging om vreemde culturen af te keuren; ook het hierdoor verkregen gevoel van eigen superioriteit.
.Denk- en gedragswijze, gekenmerkt door onmacht of onwil zich te verplaatsen in de normen, waarden, motieven, belangen, opvattingen, gewoonten enzovoort van mensen behorend tot een andere cultuur dan de eigen samenleving.

Etnoloog

Beoefenaar van de beschrijvende volkenkunde.
Beoefenaar van de volkenkunde.
Cultureel antropoloog.
Volkenkundige.

Etnocide

Etnocide is het bewust vernietigen van een cultuur. Het is gerelateerd aan genocide, maar anders dan bij genocide zijn er geen internationale wetten tegen. Etnologen zijn het nog niet eens wat de correcte omschrijving is. Het is echter (in de praktijk) altijd een meerderheid die een etnische minderheid onderdrukt en ervoor zorgt dat de cultuur verloren gaat. Dit kan gedaan worden door het verbieden van de cultuur door wetten aan te maken, zoals het verbieden van een bepaalde taal. Ook kan een bepaalde groep zoveel druk uitoefenen op de minderheid dat men de cultuur niet meer durft te uiten.

Etnografie

Beschrijving van de sociale, culturele en linguïstische kenmerken van een samenleving.

Etnisch

Betrekking hebbend op een volk of een bevolkingsgroep.

Etnologisch

Volkenkundig.

Etymologie

[taalkunde] woordherkomst, woordafleiding; de geschiedenis van een woord.
[wetenschap] de studie naar de herkomst en de geschiedenis van woorden onderzoekt.

Excelleren

Onderscheiden, Overtreffen, Schitteren, Uitsteken, Uitmunten, Uitblinken, Zich onderscheiden.

Exponent

Kenmerkend vertegenwoordiger. Persoon die een partij kenmerkend vertegenwoordigt. Richtingaanwijzer. Representant. Vooraanstaand vertegenwoordiger van een richting.

Extatisch

Buiten zichzelf van verrukking, dionysisch, euforisch, orgastisch.

Ex voto

Een ex voto, is een voorwerp geplaatst bij een altaar of een heiligenbeeld in een bedevaartsoord, een kerk of een ander gewijd oord, als smeekbede en/of dank aan God of een heilige voor een te verkrijgen dan wel verkregen gunst. Votiefgaven uit de klassieke oudheid noemen we anathemata.

Factie

Een factie is een politieke groepering, met name als die deel uitmaakt van een grotere groep.
Belangengroep van edelen en onedelen, die elkaars steun trachtten te verwerven bij het verdelen van de ambten en inkomsten.

 

Faculteit

Afdeling aan een universiteit, afdeling van academie, aanleg, bevoegdheid, geestvermogens.

Federaal

Met federaal wordt bedoeld wat in een federale vereniging, instelling of federale staat (een bondsstaat), betrekking heeft op het samenwerkende, centrale niveau.

Federatie

Bond van samenwerkende staten of instituties die elk hun eigen zelfstandigheid houden.

Fenomeen

Iemand met een bijzonder talent.
Iets dat zich voordoet.

Feodaal systeem

Economische, sociale en politieke organisatie in agrarische samenlevingen , die gebaseerd is op persoonlijke banden, waarbij grondgebied en macht in handen zijn van een beperkte groep heren (krijgers). Zij overheersen een massa boeren die de grond bewerkt en parasiteren op hun werk.

Filologie

Wetenschap, die zich specialiseert in de studie van de taal en de cultuur van een mensengemeenschap.

Flagellanten

Flagellanten, ook geselaars, geselbroeders of kruisbroeders genoemd, waren in de 13de tot 15de eeuw dweepzieke lieden die in troepen door het land trokken en door zichzelf in het openbaar te geselen Gods barmhartigheid wilden afsmeken.

Fluviatiele afzetting

Een afzetting door een rivier. (mogelijk een eiland in de rivier vormend)

Foneem

Abstract: Klank
Tekst: Het gaat hier om klanken met een betekenis onderscheidende functie, dus om het onderscheid tussen de b en de d in bal en dal en niet om spraakklanken die op grond van articulatievarianten verschillen (bijvoorbeeld het verschil tussen de r in beer en rood).

Fonetiek

Wetenschap die zich bezighoudt met het voortbrengen en verstaan van spraakgeluid.

Fonemen

Kleinste taalkundige eenheden met onderscheidende functie; taalklanken beschouwd in zijn verhouding tot het hele klanksysteem van een bepaalde taal

Fonologie

Abstract: Wetenschap die zich bezighoudt met het onderscheid in fonemen met een betekenis onderscheidende functie.
Tekst: Het gaat hier om verschillen tussen klanken die een betekenisverandering tot gevolg hebben, bijvoorbeeld pal en bal.

Frontispice

(boek) Een frontispice of frontispies (van Latijn: frontispicium, frons = voorhoofd; spicere = laten zien) is een boekillustratie, die zich op de tweede, tegenover de titelpagina (p. 3) liggende bladzijde bevindt. Het is dus in de regel op de achterzijde van de Franse pagina (Franse titelpagina) (p. 1) gedrukt.

(architectuur) Een frontispice of frontispies is in de architectuur de naam voor decoratie-elementen om de belangrijkste ingang (voordeur) van een gebouw. Een frontispies is onderdeel van een voorgevel. Sommige gebouwen hebben geen frontispies, bijvoorbeeld als de voordeur schuil gaat achter een portico of achter zuilen.

Fuero

Plaatselijke privileges, gemeenteijke handvesten of wettelijke statuten die waren toegepast op in een bepaalde plaats waarvan over het algemeen het doel is het leven te reguleren. De totstandbrenging van een set rechtsregels / regels, rechten en privileges door de Koning, de Heer of de Raad, verleend aan het land zelf, dat wil zeggen de eigen wetten van een bepaalde plaats. Een lokaal wetsysteem dat aak wordt gebruikt in het Iberisch schiereiland uit de Middeleeuwen.

Fysionomie

Aan de hand van de kenmerken in het gezicht kan men het karakter van die persoon aflezen. ( ook wel gelaatkunde).
Fysionomie was een leer die in opkomst kwam aan het einde van de 18e eeuw en die stelde dat aan het uiterlijk van een mens zijn persoonlijkheid af te lezen is.

Galerijbos

Galerijbossen zijn bossen die een corridor vormen langs rivieren of wetlands en voorkomen in landschappen die doorgaans weinig bosrijk zijn, zoals savannes. De groeiplaatsen van deze bossen onderscheiden zich van de omliggende landschappen omdat ze bijvoorbeeld voedselrijker zijn of vochtiger en/of er minder grote kans op branden is. De bossen zijn soms maar enkele meters breed, omdat ze afhankelijk zijn van het water waar ze langs liggen. Dit type bos is wereldwijd in omvang geslonken, veelal vanwege menselijke activiteiten zoals landbouw. Ze zijn vanwege hun geringe breedte en lange grens zeer gevoelig.

Geallieerd

[Oorlogsrecht] verbonden; lid van een alliantie bijv. van landen in oorlogstijd.

Geleding

Onderdeel van een samenhangend geheel

Generiek

Eigen aan de soort. Eigen aan het eigen geslacht. Eigen aan het geslacht. Eigen aan een soort. Generisch. Soorteigen.

Gentrificatie

Gentrificatie, vaak met het Engelse woord gentrification aangeduid, is een proces van opwaardering van een buurt of stadsdeel op sociaal, cultureel en economisch gebied, het aantrekken van kapitaalkrachtige nieuwe bewoners/gebruikers en de daarmee gepaard gaande verdrijving van de lagere klassen uit het stadsdeel. De opwaardering gaat gepaard met een stijging van de prijzen voor onroerend goed en de huurprijzen.

Gelieerd

Verbonden. Verwant.

Geografie

Wetenschap die zich bezighoudt met de aarde en het leven daarop, met name de beschrijving van land, zee, lucht en de verspreiding van flora en fauna, inclusief de mens, hun bezigheden en territoriale organisatie. Aardrijkskunde.

Geologie

Wetenschap die bestudeert hoe de aarde gevormd is, hoe het binnenste van de aarde eruit ziet, waaruit dit bestaat, hoe de korst gevormd is, welke krachten daarop inwerken, zowel van buitenaf (de exogene krachten ) als van binnenuit, (de endogene krachten ).

Geomorfologie

Geomorfologie is de wetenschap die de landvormen bestudeert, hun ontstaan en hun ontwikkeling, evenals de processen die daarbij een rol spelen of in het verleden hebben gespeeld.

Grassroots

Is een Engelse term voor politieke processen die aan de basis worden ontwikkeld. Vaak betekent dit dat burgers in plaats van beleidsmakers initiatieven ontwikkelen en beslissingen nemen.

Haplotypen

Door mutatie ontstane variaties van DNA. De individuen uit zo’n groep hebben een gemeenschappelijke voorouder bij wie een mutatie in het DNA heeft plaatsgevonden.

Hegemonie

Alleenheerschappij, groot overwicht, heerschappij, leiderschap, opperheerschappij, overheersing, overwicht, staatkundig overwicht, suprematie. Hegemonie (Gr. ἡγεμών, hègemoon, “aanvoerder, gids”) noemt men het overwicht op uiteenlopende gebieden als, politiek, handel, cultuur en ideologie van één partij, persoon of staat over andere partijen of staten. De hegemoon kan de andere partij(en) hiertoe dwingen door geweld, status of bijvoorbeeld door gewoonte.

Heraldist

Wapenbordkundige,

Herbivoren

Planteneters.

Hermitage

Kluizenaarshut, baai in Canada, cel, dranken, kluizenaarswoning, krachtige wijn, museum in St. Petersburg (Leningrad), museum in Amsterdam, plaats in Amerika (Missouri en Pennsylvania).

Hercynische plooien

Gebergte ontstaan door de bewegingen van de tektonische platen.

Herstelbetaling

Herstelbetalingen zijn betalingsverplichtingen die de aanvallende partij van een oorlog kunnen worden opgelegd, ter leniging van de oorlogsschade die is veroorzaakt bij de aangevallen partij. De betalingen worden in zekere gezien als alternatief voor gebiedsannexatie, en kunnen zowel in geld als in natura geschieden. Een bijzonderde vorm van herstelbetalingen is dwangarbeid: krijgsgevangenen worden ingezet om de oorlogsschade te herstellen.

Heterogeen

Samengesteld uit elementen die verschillend zijn van soort of afkomst.

Hispanist

Een hispanist is een specialist in de Spaanse taal en-of literatuur, of anderzijds specialist in de talen die gesproken worden in Spanje, Portugal en Latijns-Amerika, dan wel een kenner van de literatuur van die landen.

Historisch materialisme

Historisch materialisme, of de materialistische opvatting van de geschiedenis, is de (voornamelijk) marxistische benadering van de geschiedschrijving, waarin materiële en economische omstandigheden een centrale rol spelen. Deze omstandigheden worden beschouwd als de grenzen waarbinnen de menselijke geschiedenis zich afspeelt. Bestudeerd wordt vooral hoe sociale en politieke verschijnselen samenhangen met de economische ‘basis’ van elke maatschappij en de verhouding tussen de verschillende sociale klassen.

Homologeren

Goedkeuren, bekrachtigen.

Ichtyologie

Wetenschap van vissen.

Iconografie

De iconografie gaat in op de diepere en voor leken verborgen betekenis van het onderwerp en de details van een kunstwerk. Dit kan gaan om duidelijk aanwezige voorstellingen zoals: die man aan het kruis is Christus, maar ook om kleinere verwijzingen die expliciet door de kunstenaar zijn aangebracht. Een bekend voorbeeld hiervan is het afbeelden van een hond (zoals in het Portret van Giovanni Arnolfini en zijn vrouw), waarbij de hond symbool staat voor trouw tussen de echtelieden. Volgens sommigen is dit een iconografische interpretatie.

Ideeëngeschiedenis

Ideeëngeschiedenis is een onderzoeksgebied binnen de geschiedenis, dat zich bezighoudt met de uitdrukking, bewaring en verandering van menselijke ideeën in de loop der tijden. Ideeëngeschiedenis is verwant met of een stroming binnen de intellectuele geschiedenis.

Iconoclasme

De  leer, praktijk of houding van iemand die godsdienstige beelden vernietigd of zich verzet tegen iemands eerbied daarvoor. Ook te gebruiken voor de specifieke periode uit de Byzantijnse geschiedenis. Gebruik ‘aniconisme’ voor het verzte tegen het gebruik van afgoden.

Immanentie

Tegenover ‘Transcendente’ staat het begrip ‘Immanentie’, waarmee bedoeld wordt dat het goddelijke in onze werkelijkheid aanwezig is, in onze wereld woont.
Immanentie (letterlijk: er in blijvend) is de filosofische aanduiding voor dat wat tot de structuur van iets behoort en deze niet overschrijdt. In de kennistheorie is immanent bijvoorbeeld dat wat het bewustzijn niet te boven gaat maar binnen de ervaring of het bewustzijn blijft.

Imperialisme

Het proces waarbij landen hun macht in andere delen van de wereld uit willen breiden door gebieden te veroveren en te beheersen.

Incrementeel

Die of dat groeit in aantal of omvang.

Incunabelen

Eerste of vroegste drukken na de uitvinding der boekdrukkunst.

Indicatief

Aanduidend; Aantonend; Aantonende wijs; Taalkundige term; Vorm van een werkwoord; Werkelijkheidswijs.

Inert

De eigenschap van lichamen om te volharden in de toestand van rust of beweging waarin zij zich bevinden.
Traag, inactief, nier reagerend, niet werkzaam.

Infantazgo of Infantado

Was een systeem van erfenis van het land of van pensioenen die aan kregen zonen of dochters van de koninklijke familie in Frankrijk  of Spanje kregen, vooral sinds de 13e eeuw tot de 16e eeuw.

De Infantado de San Pelayo was een beroemd middeleeuws instituut dat werd opgericht ten gunste van de ongetrouwde kinderen van vorsten die in kloosters woonden, en die voorzagen als bruidsschat dorpen en eigendommen. Deze alleenstaande ‘infantas leonesas‘ hadden de titel van Dominas of Abbesses .

Infantado de San Pelayo

In de stad León werd de gemeenschap van Dominas del Infantado opgericht in het klooster van Palat del Rey , gebouwd in de 10e eeuw door koning Ramiro II, speciaal voor zijn dochter Elvira .

In 966 van de koning Sancho I stichtte het klooster van San Pelayo in de stad Leon , ingewijd ter ere van de Cordoba martelaar San Pelayo , waarvan de resten werden door de koning gebracht naar de hoofdstad van het koninkrijk , maar later werden naar Oviedo . Gelegen naast aan het Pantheon der Koningen van San Isidoro de Leon , dit klooster verving het klooster Palat del Rey als een hoveling klooster en werd de “hoofd van infantazgo ‘, waar infantas nemen van de gewoonte en weduwen koninginnen worden gerekruteerd. Jaren later, in 1148, het klooster verplaatst naar Carbajal de la Legua , bij besluit van de Infanta Sancha , zus van koning Alfonso VII en sindsdien stond bekend als het klooster van Santa María de Carbajal en de benedictijnse nonnen die daar woonden, de “Carbajalas”.

Insulair

De eilanden betreffende, eilanden betreffend, van de aard van een eiland.

Integraal

Als iets alles omvat. Volledig, in zijn geheel.

Intendant

1) Ambtenaar die verantwoordelijk is voor het beheer van de huishouding ambacht 2) Officier der intendance (hoofd van een quarantaineplaats)

Interregnum

Tussenregering, tussenbestuur.

Interventie

Een interventie is een tussenkomst van een staat of land in de aangelegenheden op binnenlands vlak van een andere staat of land. Een interventie kan zowel gebeuren door politieke, economische of militaire motieven. Meestal zal de huidige regering van het te interveniëren land hiertoe vragende partij zijn.

Bemiddeling. Bemoeienis. Ingreep. Ingrijpen. Inmenging. Mediatie. Tussenkomst.

Intrinsiek

Als iets uit jezelf komt.  [medisch] wezenlijk, innerlijk.

Iure

Rechtswetenschap – Latijn: in rechte, vanuit het recht

Investituur

Plechtige huldiging bij de aanvaarding eener nieuwe waardigheid; plechtige aanbieding of omhanging van de onderscheidingsteeken eener waardigheid, de nieuwe ridders der Kousenbandorde zullen morgen de – ontvangen.

Jurisdictie

Rechtsmacht: het grondgebied waar een juridische instantie bevoegd is.

Kanton

Onderverdeling van het grondgebied van de staat, kleiner dan een arrondissement.

Karst

Kalksteenerosievorm, karst doet zich voor in streken waar kalksteen aan de oppervlakte ligt en wordt aangetast door de chemische verwering door de zure eigenschappen van regenwater, maar ook de oplosbaarheid van kalksteen onder invloed van koolzuur in de atmosfeer. Karstgebied wordt vaak gekarakteriseerd door grotten, zinkputten en ondergrondse afvoer. Een gebied met karst trekt vaak veel toeristen.

Kerkvaders

Een groot aantal mensen die een belangrijke rol hebben gespeeld bij de verdediging en verdieping van het christelijke geloof in de eerste eeuwen van het christendom. Dit bestond onder andere uit de verdediging van het christelijke geloof tegen ketterse stromingen binnen de kerk en-of het heidense geloof daarbuiten.

Klerikalisme

Onder klerikalisme wordt gewoonlijk verstaan de bemoeienis van de (rooms-katholieke) kerkelijke autoriteiten met zaken die het wereldse gezag aangaan.

Koorheer (Kanunnik, domheer)

Priesterlid van kathedraal kapittel met soms bepaalde voorrechten, zoals vaste plaats in de kanunnikenbanken, het dragen van paars, enz.

Kwartair

De jongste geologische periode die 2.500.000 jaar geleden is begonnen en die tot op heden doorloopt. Onderverdeeld in de tijdvakken pleistoceen en holoceen.

Lex

Is een begrip uit het Romeinse Rijk, dat in brede zin elk rechtsvoorschrift betekent, in enge zin echter slechts die rechtsvoorschriften, die bepaalde procedures hebben doorlopen. De herkomst van het woord moet worden teruggevoerd op de werkwoorden legere (lezen, ihb. (uit)kiezen) of ligare (binden).

Lexicon

Dictionaire, Encyclopedie, Naslagwerk, Wetenschappelijk woordenboek, Woordenboek, Woordenschat.

Lethargie

Toestand waarin je passief en onverschillig bent.

Lithologie

Lithologie betekent letterlijk “gesteente” of “gesteentekunde”. In de geologie wordt de term gebruikt om aan te geven met wat voor soort steen men te maken heeft.

Maillardreactie

Ook wel niet-enzymatische bruinkleuring genoemd is de verzamelnaam voor een complexe reeks chemische reacties die optreden tussen reducerende suikers en aminozuren (bijvoorbeeld in eiwitten) onder invloed van warmte.
Tijdens het bakken worden voedingsmiddelen bruin en dit bruinen wordt de maillardreactie genoemd. Het bruinen is een chemische reactie tussen reducerende suikers en aminozuren. Omdat er altijd wel eiwitten en suikers aanwezig zijn in ingrediënten, bedrijft iedere kok onwillekeurig maillard-chemie. In principe verloopt de maillardreactie op iedere temperatuur, maar hoe lager de temperatuur hoe langzamer de reactie verloopt.

Maquis

Begroeiing in het Middellandse Zeegebied bestaande uit doornige struiken met harde altijd groene bladeren. Deze vegetatie is ontstaan door het kappen en afbranden van het oorspronkelijke bos en het beweiden door geiten.

Marginaliseren

Ervoor zorgen dat iets of een groep minder belangrijk of invloedrijk wordt.

Mecenaat

De meeste middeleeuwse auteurs die werken van grote omvang schreven, werkten in opdracht van een mecenas, die een vergoeding over had voor hun werk en hun de financiële middelen verschafte om de schrijfbenodigdheden (perkament was kostbaar) te betalen.

Mesozoïcum

Het geologische tijdperk waarin de dinosaurussen leefden  De derde era in de geschiedenis van de Aarde, van 230 tot 65 miljoen jaar geleden. Het era dat tussen het Paleozoïcum en het Kenozoïcum ligt.

Mesofyl

Het mesofyl is het parenchymatische weefsel in een blad en bestaat aan de bovenkant uit het palissadeparenchym en aan de onderkant uit het sponsparenchym. Ook zijn er schimmels, zoals meeldauw en aardappelziekte die door de huidmondjes naar binnen dringen en tussen het mesofyl schimmeldraden maken.

Metamorfe gesteente

Sediment- of stollingsgesteente dat door temperatuur- en-of drukverhoging van samenstelling en structuur is veranderd.

Metallurgie

Is een deel van de metaalkunde, en behelst de technische praktijk en achterliggende wetenschap van het vinden/delven van ertsen en van hun bewerking tot bruikbaar metaal.
Studie van de structuur van metalen en legeringen in relatie tot eigenschappen die belangrijk zijn bij hun technologisch gebruik.

Metathese

Metathese, beter bekend als metathesis (van het Grieks meta, na en tithenai, plaatsen) is een fonologisch proces waarbij er transpositie (verwisseling van plaats) van klanken (fonemen) of syllaben (lettergrepen) in woorden plaatsvindt.

Metten

Eén van de canonieke uren (’s nachts, zeer vroeg): eerste gedeelte van het dagelijkse breviergebed, hoofdzakelijk bestaand uit psalmen en lessen.

Milities

Modaliteit is een ander woord voor “manier, wijze” (Latijn: modus) en wordt in deze zeer uiteenlopende betekenissen gebruikt:

  • in de muziektheorie: het gebruik van toonladders en die toonladders zelf.
  • in de logica: een voorstellingswijze van de werkelijkheid: is iets mogelijk? is iets noodzakelijk?
  • in de taalkunde: het uitdrukken van zo een voorstellingswijze met een hulpwerkwoord.
  • een groepering binnen de Nederlands Hervormde Kerk of de Protestantse Kerk in Nederland.
  • een vervoerwijze, bijvoorbeeld auto, trein, fiets, lopen, schip, vliegtuig of pijpleiding.
Monoftong

Uit de woordenlijst van de uitspraak; (ook eenklank) een enkele klinker, die lang of kort kan zijn. De i, e, a, o, u en ?? zijn korte monoftongen. De ee, aa, oo, uu, eu en ?? zijn lange monoftongen. De ie en oe zijn in oorsprong lange monoftongen, die in het AN verkort zijn behalve wanneer ze voor een r staan (bv. biet – bier – boek – boer).

Monografie

Verhandeling over een enkel onderdeel van een wetenschap of over een bepaald feit of een bepaald figuur.

Morfologie

Studie van vorm en structuur.
Morfologie kan ook zijn, de leer van de woordvorming, d.w.z. van de wijze waarop in een taal door afleiding en samenstelling woorden worden gevormd, alsook de leer van de verbuigings- en vervoegingsvormen van een taal.

Morisken

De morisken (Spaans: Moriscos = Moren) is de aanduiding van de Moren die na de inneming van Granada in 1492 niet uitweken en (in schijn) christen werden.

Mozaraben

Mozaraben is de benaming voor de christenen die leefden onder moslim-dominantie tijdens de Moorse bezetting van het Iberisch schiereiland, het tegenwoordige Spanje en Portugal, vanaf 711.

Municipio

Een municipio is een administratieve entiteit die één of meerdere locaties kan groepering. Locaties die kunnen verwijzen naar steden, dorpen of gehuchten. Dit is een beknopte uitleg en in de toekomst zal ik er zeker een artikel over schrijven dat meer duidelijkheid zal geven.

Mycologie

Kennis over schimmels, zwammen en paddenstoelen

Necropolis

Het woord necropolis wordt vooral gebruikt voor begraafplaatsen vlak bij het centrum in oude beschavingen, zo had elke Romeinse stad een necropolis buiten haar muren liggen.

Neogothicisme

Is de historiografische naam van de vordering van de Spaans christelijke koninkrijken, en vooral de Astur-leonese koninkrijken (als erfgenamen van de Visigotische monarchie, welke verdween in 711 met de islamitische invasie) waarvan men vindt dat deze legitiem te herstellen was door de zogenaamde ‘Reconquista’.

Neologisme

Woord dat, of uitdrukking die, in een bepaalde taal nog niet eerder bestond. Een taalnieuwigheid. Afgeleid van het Griekse neô (nieuw) en lôgôs (woord). Denk aan woorden als ‘vliegenier’ of ‘googelen’.

Nomenclatuur

Nomenclatuur betekent in het algemeen: naamgeving. Onder wetenschappelijke nomenclatuur verstaat men het op systematische wijze benoemen van allerlei zaken. Zo worden eenduidige namen gegeven aan planten, dieren, chemische stoffen, etc.

Oligarchie

Regering van slechts weinig personen die behoren tot de bevoorrechte klasse.
Regeringsvorm waarbij een kleine groep de macht uitoefent en deelname van anderen uitsluit.

Oneirisch

Dromerig.

Onomastiek

Onomastiek of naamkunde is de studie die de betekenis, de oorsprong en de verspreiding van namen onderzoekt en wordt gezien als een onderdeel van de taalkunde.

Oratorium

1) Bidplaats 2) Bidvertrek 3) Bidvertrek met altaar 4) Bidvertrek met een altaar 5) Bijbels muziekdrama 6) Bijbels muzikaal drama 7) De oratorianen 8) Dramatisch toonstuk 9) Episch dramatische compositie 10) Episch lyrische compositie 11) Episch muziekstuk 12) Episch-dramatische compositie 13) Gebedslokaal 14) Gebedsruimte 15) Kleine kapel

Organieke wet

In Frankrijk en Spanje wordt de term ‘organieke wet’ gebruikt voor een aparte wetgevingscategorie tussen de grondwet en de gewone wet in. De grondwet wijst aan welke aangelegenheden bij organieke wet moeten worden geregeld. Organieke wetten worden op een afwijkende wijze vastgesteld. Zo moeten ze in Spanje op grond van art. 81 van de Grondwet door het Congres van Afgevaardigden met een absolute meerderheid worden goedgekeurd.
…Wetten die betrekking hebben op de organisatie van de staat en waarvan de basis in de Grondwet is geregeld.

Orogeen

Geplooid gebied van de aardkorst. Plooiingsgebied

Orogenese

Gebergtevorming, ontwikkeling van een gebergte.

Orografie

Reliëf van het landschap. De orografie is soms van grote invloed op een lokaal weerbeeld, met name voor wat betreft wind, bewolking en neerslag. In een grootschaliger verband is de orografie van de aardbol, beter gezegd de ligging van de grote bergketens, mede verantwoordelijk voor de patronen in de wereldomvattende luchtcirculaties. Maar ook lokaal kan het reliëf de weersomstandigheden sterk beïnvloeden.

Orthografie

De kunst om woorden op de juiste wijze te schrijven.

Oscillatie

(natuurkunde) Het rond een vast punt heen en weer gaan van massa of energie.  Voorbeeld: `Er is niet veel energie voor nodig om een vrij bewegende slinger in een toestand van oscillatie te houden.

Beving, slingering, schommeling, trilling.

Osmose

Osmose is een proces op basis van diffusie waarbij een vloeistof, waarin stoffen zijn opgelost, door een zogenaamd halfdoorlatend membraan (een semipermeabele wand) stroomt, dat wel de vloeistof doorlaat maar niet de opgeloste stoffen.

Ottomaanse rijk

Het Ottomaanse of Osmaanse Rijk was een islamitisch rijk dat gesticht werd door Osman I, de stamvader van de Ottomaanse dynastie en naamgever van dit rijk.

Palatale

Gehemelteletter (uitspraak).

Palatalisatie

Palatalisatie of palatalisering – in iets algemenere zin ook wel verzachting of mouillering genoemd – is een klankverschuiving waarbij de articulatie van een medeklinker – meestal onder invloed van een naburige klank – verschuift in de richting van het harde verhemelte, het palatum. Door het meer vooraan in de mond uitspreken van een klinker (bijvoorbeeld een -a- wordt dan bv. een -ae-).

Paria’s

De paria’s, tijden de Spaanse Middeleeuwen, waren een vorm van eerbetoon, betaald door de taifa’s van al-Andalus aan de christelijke koninkrijken van het noorden.

Particularisme

Is het bevorderen van het eigen belang boven, en zo nodig ten koste van, de belangen van anderen. Het is de exclusieve wijding aan de eigen groep of de eigen interesse. Het begrip legt de nadruk op de eigen ideologie, de eigen staat en de eigen cultuur. Particularisme en cliëntelisme waren in West-Europa schering en inslag tot de tijd van de invoering van het algemeen kiesrecht.

Patriciër

Patriciër of Patricius in het Latijn is oorspronkelijk de naam voor de leden van enkele Romeinse geslachten. Men geloofde in het begin van de stichting dat de patriciërs de Romeinen waren die afstamden van Romulus, de legendarische stichter van het Romeinse Rijk; het hoofd (pater of vader) van zo’n familie was lid van de Senaat. Patriciërs waren met andere woorden dus leden van de Romeinse adel, en die betekenis heeft het woord de dag van vandaag nog in vele landen. Lijnrecht tegenover de patriciërs staan de plebejers of het plebs. De benaming voor het geheel van alle patricische families tezamen is het patriciaat.

Patrimoniaal

Tot het vaderlijk erfdeel behorend, van de ouders geërfd of meegekregen.

Patrimonium

Het woord patrimonium betekent eigenlijk “vaderlijk erfdeel”. Soms wordt dit echter gehanteerd in de zin van “vaderlands erfgoed”. Hier is het vaak het cultureel erfgoed van een land, streek, of stad

Peerage

Peerage is een systeem van adellijke titels, gebruikt in Groot-Brittannië. De naam peerage wordt algemeen gebruikt als verzamelnaam voor alle adellijke titels, een drager van een adellijke titel wordt daarom ook gezien als “peer”.

Periferie

Buitenkant, buitenrand, buitenomtrek, buitenkant van een stad, cirkelomtrek, deel van een cirkel, omgeving. omtrek, randgebied, rand, uiterste rand.

Pidgin

Een pidgintaal is een (meestal simpele) taal die ontstaat wanneer mensen met verschillende talen samenkomen en die elementen van beide talen bevat.

Plebejer

Plebejer (Lat. plebs: volk, menigte) in de Romeinse maatschappij was een gewoon burger, niet-patriciër, veelal boeren en vaklieden die, in tegenstelling tot de proletariërs (capite censi), grond bezaten. Plebejers hadden burgerrechten en werden door het Romeinse recht beschermd. De animositeit tussen plebejers en patriciërs is een terugkerend thema in de geschiedenis van de Romeinse Republiek.

Plenair

Waar iedereen bij is; voltallig, compleet, volledig.

Plosief

Een plosief of occlusief, ook wel plofklank genoemd, is een medeklinker die gekenmerkt wordt door een belangrijke graad van obstructie. De plosieven behoren tot de ruimere klankencategorie van de obstruenten en stopklanken. Spraakklanken worden gevormd doordat lucht via mond- of neusholte het lichaam verlaat.

Positivisme

Het positivisme is de opvatting dat alleen de empirische wetenschappen geldige kennis opleveren. Kennis kan dus enkel verworven worden door het correct toepassen van de wetenschappelijke methode en hierdoor wordt elke klassieke vorm van metafysica en andere kennisgronden verworpen: kennis is alleen mogelijk aangaande de wereld der verschijnselen.

Preambule

Inleiding van een verdrag. Hierin worden veelal de doelstelling en overwegingen van de akte beschreven.

Precedent

Een precedent is een voorval waarop men zich kan beroepen als een nieuw dergelijk geval zich voordoet om er hetzelfde gevolg aan te geven.
Om geen precedent te scheppen kan men, wanneer dat gevaar bestaat, een akte of brief laten opstellen waarin de begunstigde erkent dat het verkregen voorrecht een eenmalige toegeving is die tot niets verplicht.

Prefect

Het hoofd van een departement.

Prefecturen

Gebieden onder het bestuurlijk gezag van een prefect.

Prerogatief

Voorrechten die aan bepaalde personen toekomen op basis van hun functie, hoedanigheid of status.

Presbyter

Ouderling, priester.
In de Spaanstalige katholieke kerk wordt het veel gebruikt als ‘paters’ ).

Pretenden

Aanspraakmaker; Aanzoeker; Dinger; Eiser ; Iemand die aanspraak maakt; Iemand die ergens een beroep op doet; Iemand die op iets aanspraak maakt; Infante;  Kandidaat voor huwelijk ; Kroonprins; Kroonprinses; Man die de troon claimt; Minnaar; Opvolger; Pretendente; Prins ; Succeseur ; Troonopvolger

Primaat

Voorrecht om iets als eerste te mogen doen; voorrecht om met uitsluiting van anderen iets te mogen doen of na te laten.

Primaire sector

De belangrijkste activiteiten van de primaire sector zijn: landbouw, veeteelt, bosbouw, de bijenteelt, aquacultuur, jacht, visserij, houtkap en mijnbouw. Meestal worden de primaire producten, gebruikt als grondstof voor de industriële productie.

Priscillianisme

Het Priscillianisme was een beweging in de christelijke kerk, ontstaan in de 4e eeuw op het Iberisch Schiereiland, die door velen als een ketterij werd beschouwd. De naam van de stroming is afgeleid van Priscillianus van Ávila, een Spaans geestelijke en bisschop.

Procureur

Iemand die in burgerlijke zaken de gedingvoerende partijen vertegenwoordigt zonder als raadsman op te treden.
Iemand die de aanklager in een rechtszaak vertegenwoordigt vb: de procureur eiste een hoge gevangenisstraf

Proletarisch

1. Als iets te maken heeft met de bezitloze arbeidersklasse. Voorbeeld: ‘de revolutionaire proletarische beweging’, proletarisch winkelen. 2. Het deel van de arbeidersklasse dat onderaan de sociale en economische ladder staat.

Promotor

Een promotor is een hoogleraar die de begeleiding verzorgt van een promovendus en diens proefschrift. Als begeleider wordt de promotor zelf ook vaak aangekeken op het werkstuk van zijn-haar leerling. Vaak wordt een deel van de begeleiding door een copromotor verzorgd.

Proost

Een proost (lat: praepositus) is een geestelijk leider van een rooms-katholieke instelling, tegenwoordig vooral in Vlaanderen maar in het verleden ook in Nederland

Protagonist

Hoofdrolspeler, Hoofdpersoon (in boek, film e.d.), Held, Persoonsbenaming, Voorstander, Vertolker, Voorvechter.

Protectoraat

Een protectoraat is een staat of territorium, of een deel van een staat, waarover een andere staat gedeeltelijk het gezag voert. Meestal wordt dit geformuleerd als bescherming (protectie) tegen andere agressieve staten. Het kan ook zijn dat het protectoraat de eigen externe belangen (nog) niet zelf voldoende kan behartigen. Meestal heeft het land dat het protectoraat uitoefent bepaalde voordelen bij deze situatie, zoals exploitatierechten van bodemschatten, exclusief recht om handel te drijven met het protectoraat of er militaire steunpunten te vestigen. De interne zaken van het protectoraat worden gewoonlijk geregeld door de inheemse bestuurders en het ‘beschermende’ land beslist alleen over de buitenlandse zaken en betrekkingen.

Proterozoïcum

Het Proterozoïcum beslaat de tijdspanne van 2,5 miljard (Ga) tot ongeveer 541 miljoen jaar (Ma) geleden. Het is onderdeel van het Precambrium en wordt onderverdeeld in drie tijdperken: Neoproterozoïcum, Mesoproterozoïcum en Paleoproterozoïcum.

Protonotarius

Lid van een geestelijk college te Rome.

Providentialisme

Providentialisme is het geloof dat God de ware protagonist en het onderwerp van de geschiedenis is. De mens is alleen zijn object, een instrument in de handen van God.

Qanat

Een qanat (Arabisch: قناة) of karez (Perzisch: كاريز) is een ondergronds aquaduct waarmee grondwater uit de bergen naar lagergelegen gebieden wordt getransporteerd. Een qanat wordt meestal gevoed door een aquifer, een grondwaterhoudende laag. Het verval, het hoogteverschil tussen bron en bestemming, zorgt ervoor dat de zwaartekracht het water naar de uitstroom geleidt.

Regia Curia

Een groep mensen die ‘het Hof’ vormen, over het algemeen zijn het koninklijke of edellieden. Zij vergezellen gewoonlijk de koning of een edelman, het is een regerend instrument met meer mogelijkheden dan het gerechtshof.  Dit Hof veelal voorgezeten door de koning of de onderkoning kan wetten maken of veranderen, of de koning vervangen bij afwezigheid.

Regicide

Een bewuste moord op een koning.

Regulus

Het Latijnse woord heeft meerdere betekenissen, maar een daarvan is dat het een verkleinwoord is van rex, dit is koning; regulus betekend dus eigenlijk koninkje.

Rehabiliteren

Te gebruiken voor mensen als herstel van lichamelijke of geestelijke gezondheid of een goede reputatie. Wordt ook gebruikt voor het terugbrengen naar een goede staat van verslechterde voorwerpen, gebouwen, buurten of openbare voorzieningen; dit kan reparatie, renovatie, verbouwing, uitbreiding, vernieuwing of herbouwing inhouden.

Renegaat

Afvallig

Residu,residueel

Overblijfsel, achterblijvend.

Rigide

Rigide betekent streng of strak als het gaat om regels. Een persoon die rigide handelt, is iemand die star of stug is. Het woord is afgeleid van het Latijnse rigidus, wat stijf betekent. De toepassing van het woord komt vaak voor als het over wetgeving en regels gaat.

Ruraal

Landelijk, plattelands, rustiek, met betrekking tot het platteland.

De twee pilaren zijn hier de schildhopuders

Schildhouders

Dit zijn de sculpturen (figuren) die aan de zijkant van emblemen of schilden staan opgesteld, of het zijn architecturale delen van gebouwen zoals aan de zijkant van deuren of ramen, maar ook in graven.

Schismatiek

Scheuring makend, scheurmakend

Scholasticus

Letterlijk schoolmeester; beoefenaar van de scholastiek, een methode om op een systematische (vandaar schoolse) wijze de leer van Aristoteles in overeenstemming te brengen met het christelijk geloof.

Scholastiek

Met scholastiek wordt in het algemeen de middeleeuwse filosofie bedoeld (die een sterk metafysisch karakter had) en specifiek de onderwijsmethode die in de 11e eeuw eeuw tot ontwikkeling kwam in de stedelijke scholen en verder uitgebouwd werd in de 12e en 13e eeuw aan de universiteit.

Sclerofiel

Sclerofiel is een vegetatietype die gekenmerkt woord door harde groenblijvende bladeren, korte internodia (de afstand tussen bladeren langs de stam) en bladeren die parallel of schuin georiënteerd staan op het zonlicht. Sclerofiele planten komen voor in delen van de wereld met een mediterraan of subtropisch klimaat met vochtige winters en droge zomers.

Secularisatie

Beschrijft het proces waarbij religie haar invloed op verscheidene sferen van het sociale leven verliest; verwereldlijking; afkalving religie.

Secundaire sector

De secundaire sector (ook wel vereenvoudigde industriële sector) is de sector van de economie die de grondstof gewonnen of geproduceerd door de primaire sector, wordt transformeert naar consumenten producten of goederen. Dat wil zeggen, terwijl de primaire sector wordt beperkt tot de “natuurlijke bronnen” direct verkrijgen, de secundaire sector een industrieel proces is om deze middelen te transformeren.

Sedentair

Met een vaste verblijfplaats of standplaats. Staat in tegenstelling tot een nomadenbestaan.

Sefardisch (Joden)

Joden wier voorouders in Spanje of Portugal leefden.

Semi-aride klimaat

Een gebied met een warm en vrij droog klimaat.

Sinistraal

Sinistraal, ook wel links-lateraal genoemd, is een tektonische beweging die vooral van belang is bij zijschuivingsbreuken. De naam is afgeleid van het Latijnse woord voor “links”; sinister. Bij een sinistrale zijschuiving vindt de beweging langs het breukvlak naar links plaats, gezien vanuit een persoon die staat op de andere kant van de breuk.

Sociale geneeskunde

Is het vakgebied binnen de geneeskunde dat zich vooral bezighoudt met preventieve zorg.

Sociale stratificatie

Functioneel mechanisme om de taakverdeling binnen een slavernij het beste te verdelen.

Sociologie

De sociologie bestudeert mensen en hun gedrag in hun sociale omgeving, in relatie tot de heersende moraal en ethiek en in verband met politieke en filosofische gedragscodes.

Sociolinguïstiek

De sociale taalkunde, die de taal vooral beschouwt als een communicatiemiddel tussen mensen onderling en zich dus richt op het verband tussen taal, cultuur en maatschappij

Stele

Stele (ook stèle en stela; meervoud: stelae of steles) is de archeologische term voor een (meestal uit één stuk steen of hout gehouwen) tablet of pilaar, met daarin een in reliëf gebeeldhouwde voorstelling en/of tekst.
Steles werden onder andere door de oude Egyptenaren, de Perzen, de Grieken en de Romeinen gebruikt om graven en speciale plaatsen te markeren of als monument om de herinnering aan belangrijke gebeurtenissen vast te leggen. Aan het begin van de jaartelling worden ze ook op het Iberisch schiereiland gebruikt.

Studium Generale

In de middeleeuwen werd met Studium Generale een volwaardige universiteit bedoeld waar het onderwijs aan de vier traditionele faculteiten werd ingericht: artes, theologie, rechten en medicijnen.

Suffragaan

Of Suffragaanbisschop: bisschop die onder gezag van een aartsbisschop zijn ambt uitoefent.

Synthetisch

Kunstmatig gemaakt.

Tangentieel

Betrekking hebbend op een raaklijn; rakend aan. Het begrip wordt gehanteerd voor infrastructuren die twee plaatsen buiten het stadscentrum rechtstreeks met elkaar verbinden, zonder het centrum zelf aan te doen. Tangentieel wordt tegenover radiaal gesteld.

Tartraat

Een tartraat is een zout of ester van wijnsteenzuur C4H6O6. Tartraten worden vaak gebruikt als voedingsadditief en fungeren in die zin dikwijls als antioxidant en-of zuurteregelaar.

Tectonisch

Die of dat verband houdt met een verstoring in de ligging van de aardlagen.  Aardverschuivingen betreffend. Verband houdende met aardbeving.

Tertiair

Geologisch tijdvak dat onderdeel uitmaakt van het Cenozoïcum en loopt van 65 tot 2,9 miljoen jaar geleden.

Tertiaire sector

De tertiaire sector of de dienstensector is de economische sector die activiteiten met betrekking tot diensten die niet materiële goederen,  – producenten kent. Subsectoren zoals handel, communicatie, call center, financiën, toerisme, horeca, recreatie, cultuur, entertainment, het openbaar bestuur en de zogenaamde openbare diensten (gezondheidszorg, onderwijs, de zorg afhankelijkheid).

Terrestrisch

Op of in de grond levend.

Thermofiel

Warmteminnend

Tiende

Zie:  Diezmo.

Topisch

Plaatselijk, lokaal ter plaatse.

Topografie

De studie van de beschrijving van kenmerken van plaatsen en gebieden.

Toponymie

Plaatsnaam wetenschap. Etymologische studie naar de plaatsnamen in een gebied of taal.

Transcendent

De grens van de zintuiglijke waarneming te boven gaand.

Transcendentie

Overstijging; bovenzinnelijk bewustzijn; het zich boven de dualiteit van het zinnelijke vereenzelvigen met de getuige; keuzevrijheid; het hier en nu bewustzijn. Overstijging is van essentieel belang in de filognosie om niet verstrikt te raken in het ego van de maatschappelijke identiteit die bestaat uit iemands burgerlijke status en beroep.
Transcendentie is een filosofisch begrip dat kan gedefinieerd worden als het naar buiten staan of overstijgen van de mens.

Transhumance

Transhumance wil zeggen dat boeren in de zomer met hun vee naar hoger gelegen gebieden trekken in de bergen. Vroeger kwam dit op grotere schaal voor dan tegenwoordig. De reden van deze trek is dat het in de zomer veelal te heet en te droog is in de lagere delen.

Transitie

Overgang, van het ene naar het andere.

Triarchie

Driemanschap, heerschappij van drie personen in een land.

Tribaal

Als iets verband houdt met een of meer volksstammen. Bijvoorbeeld, `een conservatieve, tribale samenleving`, `tribale kunst uit Zuidoost-Azië.

Triennium

Periode van drie jaar.

Troonpretendent

Een troonpretendent is een persoon die aanspraak maakt op de troon van een land die bezet is door een andere vorst, of is afgeschaft. Pretendenten treden vaak op bij wisseling van dynastieën, ofwel omdat de leidende tak van een familie uitsterft en twee takken ruzie maken, ofwel omdat de ene dynastie door de andere vervangen wordt.

Typologie

Een typologie is in het algemeen een onderverdeling van een groep personen, beschrijvingen, objecten op basis van (een aantal) kenmerken.
In de bouwkunde is het, bijvoorbeeld, de indeling van gebouwen in soorten met gemeenschappelijke eigenschappen.

Ultra perifeer gebied   of   Ultraperifere regio

Is een gebiedsdeel van een lidstaat van de Europese Unie waar de EU-wetgeving geldt maar waar het mogelijk is om vanwege de grote afstand tussen deze gebieden en het metropolitane Europa, uitzonderingen te maken in de geldigheid van de wetgeving.

Usurpator

Een usurpator (overweldiger) is een persoon die op een illegale wijze bevoegdheden of bezit overneemt, zoals het onrechtmatig overnemen van een troon of van een ambt in een republiek. Deze illegale daad wordt usurpatie (werkwoord usurperen) genoemd.

Vaccaei

(Oudgrieks: Οὐακκαῖοι) was een machtige Spaanse volksstam in het noordwesten van het Iberische Schiereiland, aan de Duero. Hun hoofdstad was Pallantia (het huidige Palencia). Zij bebouwden de grond in gemeenschap en deelden evenredig de opbrengst. Zij waren zeer krijgshaftig en maakten het de Puniërs (Carthagers) dikwijls zeer lastig.

Vazal

Een vazal, is in het middeleeuwse, feodale systeem, een man die trouw heeft gezworen aan een heer of koning en daarvoor een leen zoals een grondgebied, heeft ontvangen. De heren of koningen hopen met de belening een groep loyale edelen tot hun beschikking te hebben. De koning beschermt de vazal en in ruil hiervoor is de vazal gehoorzaamheid verschuldigd en dient de vazal de koning met raad en daad bij te staan (krijgsdienst met paard en soldaten).

Vicariaat

Bisdom in missiegebied; Pauselijk bestuurscollege; Plaatsvervanging

Votief

ex voto, gelofte-offer. In samenstellingen als bv. votiefaltaar, votiefkaars en votiefkerk beduidt votief dat het object geschonken is als inwilliging van een belofte. Simpel gesteld: iemand zei bv. `Als ik hier levend uit kom, dan laat ik een kerk bouwen`, liet hij een votiefkerk bouwen om zijn belofte na te komen.

Vulgair

Alledaags, gering, gemeen, laag. Vulgariteit, gemeenheid, onbeschaafdheid. Vulgata, de eerste en gewone Latijnse bijbelvertaling, waarvan men zich uitsluitend in de Roomse kerk bedient. Vulgeren, vulgeniseren, verspreiden, onder het volk brengen.

Xerofiel, Xerophyten

Planten, die alle eigenschappen bezitten welke haar geschikt maken te groeien op plaatsen, waar maar weinig water voorradig is, of het opnemen van water moeilijk is; die eigenschappen zijn o.a. leerachtige bladeren, dichte beharing, lage groei, spoedig verhouten van stengels, omkrullen van bladeren.

Zeeridder
1. Staat voor een (gefantaseerd) wezen, voorgesteld als een ridder in wapenrusting met de staart van een vis, en als zodanig de tegenhanger van de (zee)meermin; meerman. Afgebeeld op het schilderij van Jeroen Bosch (Tuin der Lusten).
2.  Incidenteel in vertalingen, een niet met zekerheid te identificeren wezens.
3.  Hij die de zee berijdt; in de volgende aanhef steeds in melioratieven zin en/of als eeretitel: held ter zee, zeeheld. Zowel gezegd van iemand die zich dapper gedragen heeft in zeegevechten als van iemand die zich op ontdekkingstochten of anderszins zeer verdienstelijk heeft gemaakt. Verouderde betekenis. 
Zeven vrije kunsten

De zeven vrije kunsten, oorspronkelijk bekend onder hun Latijnse naam septem artes liberales, waren zeven vakken die deel uitmaakten van het studieprogramma in antieke en middeleeuwse Europese scholen en met name de universiteiten. De zeven vakken waren Grammatica, Dialectica/ logica, Retorica, Aritmetica, Geometria, Musica en Astronomia. Ze worden ‘vrij’ genoemd (Latijn: liber), omdat zij de opleiding van de vrije mens beogen. In tegenstelling tot andere leerprogramma’s die worden nagestreefd voor economische doeleinden, is het niet hun doel om de student voor te bereiden op het verkrijgen van een inkomen, maar op de uitoefening van de wetenschap in de strikte zin van het woord, dat wil zeggen de combinatie van filosofie en theologie, bekend als scholastiek.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

%d bloggers liken dit: