Donostia Igeldotik
Donostia Igeldotik

…….Baskenland zoals wij het noemen heet in het Spaans Pais Vasco. Het is gebruikelijk in dit blog dat we de originele benamingen aanhouden, dat is veel gemakkelijker als u iets terug wilt zoeken. Een reis door de autonome comunidad Pais Vasco heeft iets bijzonders, iets mythisch, je voelt het, het is anders, er hangt iets in de lucht. Je kan het niet precies aanwijzen of pakken, het is moeilijk te beschrijven. Wie weet zijn het de geesten van de miljoenen pelgrims, op hun weg naar Santiago de Compostela, die hier eeuwenlang door de drie provincies in het noorden van Spanje zijn getrokken en dat nog steeds doen. Ook kan het komen door het bergachtige, intens groene, smeuïg mistige landschap met zijn ruige kust. De Basken zijn het oudste volk van Europa, hun oorsprong is nog steeds een mysterie, hun taal is aan geen enkele andere taal op aarde gerelateerd en ondanks dat het maar een klein gebied is heeft het een diepgaande invloed gehad op de wereld.

SCHEMA PAIS VASCO…….Pais Vasco ( in het euskera, Euskal Herria) of Euskadi is een Spaanse comunidad autónoma, gelegen in het noordoostelijke deel van de Cantabrische strook, grenzend in het noorden met de Golf van Biskaje (Cantabrische Zee) en Frankrijk (Aquitaine), in het zuiden begrensd door La Rioja en in het westen met Cantabria en de provincie Burgos en in het oosten de comunidad Navarra. Pais Vasco wordt door zijn Autonome Statuten (Estatuto de Autónomia) erkend als een historische nationaliteit. Deze gemeenschap is onderverdeeld in de provincies (de zogenaamde historische gebieden in de autonome inrichting) Álava, Guipúzcoa en Vizcaya.

…….In het verleden werden de provincies die deel uitmaken van het huidige Pais Vasco ook bekend als Provincias Vascas, Provincias Forales, Provincias Exentas (tot 1841), Provincias Vascongadas, of gewoon Vasgongadas. Momenteel wordt de naam van de Comunidad Autónoma Vasca (CAV; in de Euskera taal: Euskal Autonomia Erkidegoa [EAE]) vaak gebruikt, met name binnen de autonome gemeenschap zelf, maar ook in Navarra, waar ook de benaming Euskadi en Pais Vasco van oudsher gebruikt worden. Sinds haar oprichting, begin 19 eeuw noemde men het Euzkadi, of toen het in 1897 voor de tweede keer tot autonome gemeenschap benoemd werd als Vasconia of Euskal Herria.

…….Navarra heeft rechten om een gezamelijke autonomie aan te gaan met Pais Vasco, ervan uitgaande dat de opname ervan in overeenstemming is met de overgangsbepaling van de Spaanse grondwet en geregeld in de Amejoramiento del Fuero (een organieke wet op re-integratie en verbetering van het Régimen Foral de Navarra), hoewel het dit recht nooit heeft uitgeoefend. De betrekkingen van beide comunidades hadden, vanaf de Transición (overgangsperiode van Francisme naar koning Carlos) een gevarieerd karakter.

…….Pais Vasco heeft een oppervlakte van 7.234 km², er wonen ongeveer 2.164.500 mensen, waarmee de bevolkingsdichtheid op zo’n 299 inwoners/km² komt. Deze cijfers zijn afkomstig uit 2015. Officieel heeft Pais Vasco geen hoofdstad, maar officieus wordt Vitoria (Álava) gezien als de hoofdstad, omdat zich daar de gemeenschappelijke instellingen van het parlement en de Baskische regering bevinden. De meest dichtbevolkte stad is Bilbao.

Geschiedenis


Prehistorie

Dolmen Sorginetxe en Salvatierra (Álava).
Dolmen Sorginetxe en Salvatierra (Álava).

…….Er is bewijs voor een aantal nederzettingen in verschillende delen van Baskenland al sinds het Paleolithicum, zoals blijkt uit de vindplaatsen in Vizcaya en de grotten van Santimamiñe (Cortézubi) en in Guipuzcoa in de grotten van Altxerri (Aya) en Ekain (Deva), waarvan de grotschilderingen tot het Werelderfgoed van Unesco behoren.

…….Ook is er bewijs voor een aantal vestingen in het Baskenland uit de metaaltijd (tussen 6000 en 1200 v. C) in Baskenland, zoals die van Arrola, Malmasin of Bolumburu, waar vondsten zijn gedaan die wijzen op bezetting van het grondgebied door Indo-Europese Kelten.

De Oudheid

Strabo volgens een gravure uit de 16e eeuw.
Strabo volgens een gravure uit de 16e eeuw.

…….De verdeling van de pre-Romeinse stammen volgens Claudius Ptolemaeus (Griekse Epyptische geleerde 170 – 100 v.C.) was als volgt: Viscaya was bevolkt door Caristios en Autrigones. Álava door Autrigones en Berones en Guipúzcoa door Varduli en Vascones. In de werken van Strabo, Pomponius Mela en Plinio de Oudere (geleerden uit de tijd rond Christus) wordt beschreven dat de stam van de Varduli de Vascones scheidde van Cantabria waar de Caristios woonden. De afstamming van de Caristios en de Autrigones is onbekend. Historici debatteren nog steeds over hun Cantabrische oorsprong, Vascon (Baskisch), Indo-Europees, Keltisch of Kelt-Iberico zonder sluitend bewijs voor een van deze veronderstellingen.

..Autrogones

Het romaanse dorp Forua.
Het romaanse dorp Forua.

…….De Autrigones in Vizcaya bezetten Encartaciones. Strabo noemt ze in zijn boek Geografika, Boek III ch. 3 s. 7, allótrigones, misschien is het wel de aanpassing van een grieks woord waarmee hij de vreemdelingen omschrijft. Andere Romeinse geschiedschrijvers als Pomponio Mela en Plinius de Oudere plaatsen hun in het noordelijke deel van het huidige Burgos (Briviesca). Plinio de Oudere schrijft rond het jaar 77, “van de tien Austrigoonse steden zijn Tritium Autrigonum (Tricio) en Virovesca (Briviesca) hoofdsteden van de Austrigones”.

De romaanse brug de Trespuentes die leidt naar de Romeinse stad Iruña-Veleia in Iruña de Oca.
De romaanse brug de Trespuentes die leidt naar de Romeinse stad Iruña-Veleia in Iruña de Oca.

…….Ptolemaeus begrenst de Austrigones met de Cántabros in het westen, de Turmogos in het zuiden en de Caristios en de Berones in het oosten. Op basis van deze verdeling zouden zij zich bevinden tussen de rivier de Asón en de rivier Nervión. De belangrijkste stad was Virovesca (Briviesca), waar het munthuis stond waar men de munt met de ruiter (Jinete Ibérico) maakte. Andere belangrijke steden waren Tricio, in La Rioja, Deóbriga, (Miranda de Ebro) en aan de kust Flaviobriga (Castro Urdiales), hoewel Plinio deze stad toewijst aan de Vádulos, de laatste kolonie gesticht door de Romeinen in Hispania. Andere nederzettingen waren Osma Valdegovía, Poza de la Sal en mogelijk was er aan de monding van de rivier Nerua (Nervión) een haven omdat men er Romeinse munten heeft gevonden in de baai van Portugalete en in Bilbao. Florus en Orosius vertellen dat ze vaak aangevallen weren door de Cántabros, die mogelijk samenwerkte met César Augusto in de Cantabrische oorlogen (guerras cántabras) en als beloning daarvoor ontvingen zij het gebied “de Neuvo Territorios”, gelegen aan de rivier Deva, aan de Cantabrische kust.

…….Van Keltische afkomst zijn, namen van steden als Uxuma Barca of namen eindigend op –briga wijzen ondubbelzinnig op een hun Keltische oorsprong. Ook de Indo-Europese plaatsnamen van de rivieren zoals de Nervión en de Cadagua, de persoonsnamen, de archeologische overblijfselen, gebruiksvoorwerpen, wapens, keramiek, de overblijfselen van hun forten, huizen, vestingswerken, de wijze van begraven, laten zien dat dit cultureel Keltische volkeren zijn

Caristios

Familias lingüísticas de la península ibérica antes de la romanización C1: Galaicos / C2b: Brácaros / C3: Cántabros / C4: Astures / C5: Vacceos / C6: Turmogos / C7: Autrigones-Caristios / C8: Várdulos / C9: Berones / C10: Pelendones / C11: Belos / C12: Lusones / C13: Titos / C14: Olcades / C15: Arévacos / C16: Carpetanos / C17: Vetones / C18-C19: Célticos / C20: Conios / L1: Lusitanos / I1: Ceretanos / I2: Ilergetes / I3: Lacetanos / I4: Indigetes / I5: Layetanos / I6: Ilercavones / I7: Sedetanos / I8: Edetanos / I9: Contestanos / I10: Oretanos / I11: Bastetanos / I12: Turdetanos / G21: Galos / G1: Griegos / P1: Fenicios/Cartagineses / B1: Bereberes.
De verschillen linguïstische families van het Iberisch schiereiland voor de romanisering. C1: Galaicos / C2b: Brácaros / C3: Cántabros / C4: Astures / C5: Vacceos / C6: Turmogos / C7: Autrigones-Caristios / C8: Várdulos / C9: Berones / C10: Pelendones / C11: Belos / C12: Lusones / C13: Titos / C14: Olcades / C15: Arévacos / C16: Carpetanos / C17: Vetones / C18-C19: Célticos / C20: Conios / L1: Lusitanos / I1: Ceretanos / I2: Ilergetes / I3: Lacetanos / I4: Indigetes / I5: Layetanos / I6: Ilercavones / I7: Sedetanos / I8: Edetanos / I9: Contestanos / I10: Oretanos / I11: Bastetanos / I12: Turdetanos / G21: Galos / G1: Griegos / P1: Fenicios/Cartagineses / B1: Bereberes.

…….Volgens Ptolemaeus bezetten zij de rest van Viscaya (Biskaje). Ze worden niet genoemd door Strabo, noch door Pomponio Mela, maar Plinius de Oudere noemt ze Carietes en plaatst ze in het zuidelijke deel van het huidige Baskenland.

…….In beschrijvingen van Ptolemaeus is te lezen dat zij wonen onder de rivier de Deva in de huidige provincie Guipuzcoa, wat nu Bilbao is, zij kwamen van het zuiden naar de rivier de Ebro. Hun grondgebied werd begrenst door dat van de Vardulos en dat van de  Autrigones. De belangrijkste steden van hun waren Tillica (misschien Tuyo aan de oever van de Zadorra), Suessatio (dat het tegenwoordige Zuazo zou kunnen zijn) en Veleia (dat het huidige Iruña-Veleia zou kunnen zijn) de laatste twee lagen langs de Romeinse weg van Bordeaux naar Astorga.

…….Sommige auteurs leidden uit bepaalde delen van de klassieke teksten af, dat er een affiniteit of solidariteit, wellicht een gepaste politieke verbintenis tussen Caristios, Autrigones en Várdulas is gevonden en hebben ze een gemeenschappelijke naam, Várdulos aangenomen, dat later de vele historische feiten van de regio verklaard. Zoals waarom worden de Vardulos en Caristios geabsorbeerd (of verdreven) door Vascones in de Vroege Middeleeuwen. De gebieden Autrigón en Caristios verliezen hun naam en de naam Várdulos blijft behouden.

Várdulos

Archeologisch museum, etnografisch en historisch Baskenland in Bilbao.
Archeologisch museum, etnografisch en historisch Baskenland in Bilbao.

…….De Várdulos worden door Strabo vernoemd, hij noemt hen Bardyétai in zijn boek en plaatst hen langs de kust tussen de Cántabros en de Vascones. Ook Pomponio Mela en Plinius de Oudere plaatsen hen tussen de Cántabros en de Vascones. Plinius zei dat Portus Ammanus (het Romeinse Flaviobriga, het huidige Castro Urdiales is, de naam zou afgeleidt zijn van Castrum Vardulies) één van hun steden was. En dat Ptolemaeus ze in het huidige Guipúzcoa plaatst, dat iets meer oostelijk is gelegen. Volgens Ptolemaeus grenst het aan Caristios of Cántabros in het westen, Berones in het zuiden, het gebied dat aan de kust ligt loopt door tot daar waar de glooiingen van de Pyreneeën beginnen, met uitzondering van Oiasso (Irún) dat aan het uiteinde van Vascones ligt, aan de zee. Terwijl de grenzen in het binnenland nog niet geheel vastleggen. Ptolemaeus verteld ons over een aantal steden die zich nog niet gevestigd hebben: Menosca, aan de kust; Gébala, Trutium Tuybicorum, Thabuca, Alba en Tullonium.

 

 

 

Berones

Reliëf van de godin Epona in de grot van Santa Leocadia.
Reliëf van de godin Epona in de grot van Santa Leocadia.

……..Voorheen was het een nomadische groep die zich na de  4 eeuw v. C uiteindelijk op deze locatie vestigde. De berones waren van oorsprong Kelten of Kelt-Iberisch en kwamen, tot de 2 eeuw v. C, geregeld  op het grondgebied van wat nu Rioja is. De klassieke citaten verwijzen naar hun aanwezigheid in de 1 eeuw v. C als zijnde een stabiele gemeenschap (Strabo) die moest vechten tegen Sertorio (Tito Livius) en deze wist te overwinnen. In Álava vindt men in de grot van Santa Leocadia in Marquínez overblijfselen die gerelateerd kunnen worden aan de Berones. Op de muren van deze grot zijn voorstellingen gegraveerd van de god Epona. Het is een kunstmatig uitgehakte grot die de Berones gebruikte om hun Keltische goden te vereren.

…….Hun geografisch geëxpandeerde grenzen vallen samen met die van Sierra de Cantabria in het noorden (en soms drongen ze dit gebied ook binnen) en de Vascones in het oosten in de buurt van het huidige Calahorra, de rivier Tirón in het westen en de Sierra de la Demande, en van het zuiden tot het noorden de huidige provincie Soria.

…….De belangrijkste nederzettingen waren Vareia (hoofdstad die in de buurt van het huidige Logroño lag) Libia (het huidige Herramélluri of Leiva), Tritium (tgenwoordig Tricio) en Bilibium (dat later Bilibio genoemd zou worden) samen met Conchas de Haro, waar zich de provincies Burgos, Álava en La Rioja scheiden.

…….Het is mogelijk dat steden zoals Gracurris en Calagurris, nadat ze veroverd waren door de Romeinen, werden overgedragen aan de Vascones als waardering voor hun hulp, en dat ze met de rest van het gebied hetzelfde deden.

Vascones

Voor- en achterzijde van de munt met de inscriptie Bascunes of Barscunes.
Voor- en achterzijde van de munt met de inscriptie Bascunes of Barscunes.

…….De Vascones, bezetten datgene wat tegenwoordig Navarra, het noordwesten van Aragón, en het noordoosten van La Rioja. En in het huidige Pais Vasco bezetten ze ook het oostelijke deel van de provincie Guipuzcoa, waaronder de stad Oiasso (Irún).

De Middeleeuwen

De geografische grenzen tussenCaristios en Autrigones volgens Emborujo en Ortiz de Urbina.
De geografische grenzen tussen Caristios en Autrigones volgens Emborujo en Ortiz de Urbina.

…….Sinds de val van het Romeinse Rijk tot ongeveer het jaar 1000 is er maar heel weinig bekend van Pais Vasco. Waarschijnlijk leden ze onder de verwoestingen van de Hérulos, een Germaans volk dat oorspronkelijk woonachtig was aan de kust van de Oostzee. De kroniekschrijver Hidacio beschrijft hoe 400 Hérulos in zeven schepen de Cantabrische kust en Vardulia in 456 binnenvielen.

…….Uit recent archeologisch onderzoek blijkt dat het Frans-Aquitana (francoaquitana), aan het eind van de 6 eeuw, zijn grenzen in het zuiden uitbreidde, waarmee wordt tegengesproken, dat wat men altijd dacht, dat deze cultuur was gebaseerd op een continuïteit vanaf de vroege geschiedenis tot de Vroege Middeleeuwen:

Men moet daarbij opmerken dat tussen de Late Oudheid en de daaropvolgende wereld een breuk bestond met de gebruikelijke patronen in de nederzettingen. Een breuk die niet alleen een weerspiegeling was van de ingrijpende veranderingen die men ervaart op de sociale structuur, afgeleid van de demografische recessie die heel Europa beïnvloed, maar die ook in verband te brengen waren met de Franse politieke gebeurtenissen en haar expansiedrang die, aan het eind van de 6 eeuw, zijn effect blijkt te  hebben op Pais Vasco, zoals blijkt uit de beschrijvingen van de archeologische vondsten.

…….Dit staat bekend als de theorie van de vasconización tardía (Late Baskische bezetting) van de Baskische autonome gemeenschap, na een verplaatsing en / of assimilatie van de eerdere Várdulas en Caristias op het grondgebied van de Autrigones.

…….Noch de invasie van de Visigoten en noch de invasie van de Islamieten bereiken Viscaya of Guipúzcoa, hoewel de kuststreek werd vernietigd door de Vikingen (men speculeert over de mogelijkheid van een Viking nederzetting in de buurt van Mundaca), die de bron zou kunnen zijn van de legende van Jaun Zuria.

…….Na de Islamitische invasie wordt veronderstelt dat Viscaya en Álava binnen de invloedssfeer van het koninkrijk Asturias vielen, wat wel gepaard ging met een aantal conflicten waarvan de legendarische slag om Padura er één van was. In de kroniek van Alfonso III van Asturias, geschreven in de 9 eeuw, en verwijzend naar de regeerperiode van Alfonso I, is het waar men voor de eerste keer refereert naar Álava en Vizcaya: “Álava, Vizcaya, Alaon en Orduña waren altijd in handen van hun bewoners“., daarmee opgemerkt dat er geen noodzaak was om deze steden opnieuw te bevolken.

Middeleeuwse rechtsgebieden

….Vizcaya

Na te hebben gezworen op de wetten van de Heerlijkheid van Viscaya, ontvangt koning Fernando 'de Katholieke' een eerbetoon van de 'Juntas General' van Viscaya, die zich verzamelde in Guernica (Auteur: Francisco de Mendieta en Retes) op 30 juli 1476.
Na te hebben gezworen op de wetten van de Heerlijkheid van Viscaya, ontvangt koning Fernando ‘de Katholieke’ een eerbetoon van de ‘Juntas General’ van Viscaya, die zich verzamelde in Guernica (Auteur: Francisco de Mendieta en Retes) op 30 juli 1476.

…….Het middeleeuwse Vizcaya werd gesticht onder de Heerlijkheid van Vizcaya, en werd in drie delen, verdeeld met een eigen overheid en een eigen jurisdictie:

  • Vizcaya nuclear ook wel  tierra llana (het vlakke land) genaamd, moet hier opgevat worden in de zin van, vlakte zonder muren, dat wil zeggen, de velden en dorpen in de kern van Vizcaya, met Vizcayaanse bevoegdheden van de lagere adel, georganiseerd in merindades (bepaalde gebieden waarover men macht uitvoert) en anteiglesia (een dorp of stadje rond een kerk) en hun bijeenkomsten hielden in Guernica.
  • Las Encartaciones, een gebied met zijn eigen jurisdictie (fuero de las Encartaciones) en overheid die bijeenkwam in Avellaneda.
  • La Merindad de Durango, met het handvest van Durango, die bijeenkwamen in la Campa Foral de Guerediaga tegenover de ver afgelegen kapel van San Salvador en San Clemente van Abadiano.

…….Men gaat door met het verlenen van privileges (cartas pueblas) en handvesten (fueros particulares) aan bevolkingseenheden (Villas) en steden gedurende 12 en 13eeuw, deze privileges zijn meer afhankelijk van die van Viscaya, Encartaciones of Durango, die hun besturen afzonderlijk samen laten komen. Dorpen of steden aan wie privileges werden toegekend waren: Valmaseda (1199), Orduña (1228), Bermeo (1236), Lanestosa (1287), Plencia (1299), Bilbao (1301), Ochandiano (1304), Portugalete (1322), Lequeitio (1325), Ondárroa (1327), Marquina (1355), Guernica (1366), Durango (1372) en Ermua (1372).

…….De villas en de stad, las Encartaciones en de merindad van Durango stuurden alleen vertegenwoordigers naar de Juntas Generales (Algemene Vergaderingen) als het om kwesties ging die voor hen van belang waren.

Álava

  • De Heerlijkheid of Congregatie van Arriaga (ongeveer 40% van het huidige Álava) werden bestuurd door commissies met eigen regels, opgesteld door hun Heer, tot men in 1332 besloot opgenomen te worden door Castilla en hun wetten te adopteren.
  • In de Heerlijkheid van Ayala paste men het handvest van Ayala toe (Fuero de Ayala, 1373). In 1487 besloten de Ayalesen hun jurisdictie op te geven en accepteerde daarna de Castilliaanse wetgeving.
  • In Llodio was het handvest van Viscaya van toepassing.
  • De handvesten van de Villa’s
  • Los Cuadernos de Ordenanzas van het Broederschap van Álava vanaf 1417. (Los Cuadernos de Ordenanzas, goedkeuringen van afkondigingen (verordeningen))

Guipúzcoa

  • Sinds de toetreding tot het Koninkrijk van Castilla in 1200, houdt het zich aan de Koninklijke Wetten van Castilla.
  • Vanaf 1463, na een aantal mislukte pogingen, adopteerde ook zij Los Cuadernos de Ordenanzas van het Broederschap van Guipúzcoa.

De oorlogen van de kampen (Guerra de bandos)

Standbeeld van Diego López V de Haro, de stichter van de Bilbao op 15 juni 13000 door de Broederschap van Haro.
Standbeeld van Diego López V de Haro, de stichter van de Bilbao op 15 juni 13000 door de Broederschap van Haro.

…….Pais Vasco werd hard getroffen door de laatmiddeleeuwse crisis wat resulteerde in een daling van de agrarische productiviteit dat weer uitliep in een hongersnood. Tijdens deze crisis werd het in 1348 ook nog eens getroffen door een epidemie van de Zwarte Dood. Veel boeren stierven, en andere zochten hun toevlucht in de dorpen, waardoor het inkomen van de feodale heren werd getroffen.

…….Pogingen om hun prestige te behouden en zoekend naar inkomsten leidde de edele tot een onderlinge machtsstrijd dat hen in twee kampen verdeelde, de Oñacinos en de Gamboínos. De namen zijn afkomstig van dominante geslachten in Guipúzcoa. Het gaat hier om heren van het Huis van Oñaz en die van Gamboa. In Vizcaya waren Urquizu-Abendaño en Mújica-Butron de leiders van beide kampen en in Álava waren dat Ayala en Calleja. Het fenomeen is niet uniek voor Pais Vasco, want er waren soortgelijke botsingen tussen de edelen van Castilla tussen Castros en Laras, en in Navarra tussen Beamonteses en Agramonteses.

…….Zo begon de guerras de banderizos (oorlog der kampen) die Pais Vasco vanaf de Middeleeuwen tot de Moderne Tijd teisterde. De geslachten werden toegeschreven aan de ene of de andere kant, afhankelijk van hun interesses en het is normaal om van zijden te veranderen. De heren aarzelden niet om ‘vijandelijke’ dorpen te plunderen en/of boeren af te persen of aanvallen te plegen op de konvooien van de kooplieden van Burgos op weg naar de havens om hun goederen te exporteren.

…….In 1394 keurde Encartaciones (comarca van Vizcaya) het handvest van Avellaneda (Fuero de Avellaneda) goed, om te vechten tegen het sociale conflict opgewekt door het geweld van de Banderizos. De boeren van het Teirra Llana en de Villa’s deden een beroep op koning Enrique III van Castilla, Heer van Viscaya, om toestemming te geven voor het oprichten van een gilde om zich zodanig te beschermen tegen de wandaden van de jaunchos. De koning machtigt in 1393 Gonzalo Moro tot burgemeester om een nieuwe Verordening van Broederschap (Ordenanzas de Hermandad) op te stellen, die men maakte in de Algemene Vergadering, maar deze verordeningen werden dankzij het verzet van een aantal heren aan de zijden van Oñacino nooit uitgevoerd. Het nieuw te vormen Broederschap, werd gevormd door gewone mensen, die niet kozen voor vijandigheid jegens de krijgsheren. Om dezelfde redenen formeerde men de Broederschappen in Álava en Guipúzcoa.

…….De guerras de Banderizos eindigen laat in de 15e eeuw. De Villas stonden voortaan onder het bestuurlijke gezag van de kroon, de macht van de Broederschappen van de villas en de erkenning van de gehele adeldom voor alle inwoners van Vizcaya en Guipúzcoa waren belangrijke elementen in het verlies van de macht van de Heren.

…….De ‘Bienandanzas e Fortunas’, van Lope García de Salazar is een van de voornaamste geschreven bronnen over dit onderwerp.

Moderne Tijd

De Marine van Vizcaya en de grote navigators

De zeeslag van Rochelle (Franse miniatuur 15e eeuw).Waarop de Spaanse vloot te zien is, bestaan de uit schepen van de Broederschap van Villas de la Marina de Castilla con Vitoria, die een klinkende overwinning behaalde op de Engelse marine, tijdens het passeren van het Engelse kanaal dat in handen was van Castilla.
De zeeslag van Rochelle (Franse miniatuur 15e eeuw).Waarop de Spaanse vloot te zien is, bestaan de uit schepen van de Broederschap van Villas de la Marina de Castilla con Vitoria, die een klinkende overwinning behaalde op de Engelse marine, tijdens het passeren van het Engelse kanaal dat in handen was van Castilla.

…….La Hermandadde las Villas de la Marina de Castilla (de Broederschap van de Villas van de Marine van Castilla) was een federatie van belangrijke havens van de Golf van Biskaje opgericht op 4 mei 1296. Het geheel vormde een zeemacht van de eerste orde in dienst van de Kroon van Castilla, dat zelfstandig internationale handelsbetrekkingen onderhield, en in sommige gevallen leidde dat tot gewapende conflicten met Frankrijk en Engeland. Aanvankelijk werden Santander, Laredo, Castro Urdiales, Bermeo, Guetaria, San Sebastián, Fuenterrabia en Vitoria, San Vicente de la Barquera in het jaar 1297 met elkaar verbonden. Het hoofdkantoor was gevestigd in Castro Urdiales.

…….Als gevolg van de ontdekking van Amerika, verslechterde de verhoudingen tussen Portugal en Spanje. De koning van Portugal was van mening dat, in het kader van het Verdrag van Alcáçovas dit nieuw ontdekte land aan hem toehoorde. En het Spaanse Hof geeft aan dat het een leger samenstelde waarmee de Katholieke Koningen, Portugal zouden aanvallen tijdens de tweede expeditie van Columbus.

…….Om de situatie te verhelpen, geven de koningen vanuit Barcelona opdracht aan Dr. Andrés Villalón, wethouder en lid van de Koninklijke Raad van Hunne Hoogheden (Real Consejo de Sus Altezas), om een zeemacht bij elkaar te brengen. Met koninklijke toestemming vertrouwd hij deze taak in 1493 toe aan de in Bilboa geboren Juan de Arbolancha. Dit leger stond bekend als de Armada van Vizcaya en de Vizcayaanse bemanning ( in de brede zin, Vascongadas (inwoners van Baskenland)) werd opgeleid in Bermeo. Eind juni werd Iñigo de Artieta aangesteld als algemeen kapitein van deze armada. De schepen werden bijeengebracht in Bermeo. Eind juli vaarde de armada van Bermeo naar Cadiz, waar ze begin augustus aankwamen.

Churruca's dood bij Trafalgar, Olieschilderij van Eugenio Álvarez Dumont, eigendom van het Prado Museum (gedeponeerd bij het Instituut Cabrera Pinto de La Laguna, Tenerife).
Churruca’s dood bij Trafalgar, Olieschilderij van Eugenio Álvarez Dumont, eigendom van het Prado Museum (gedeponeerd bij het Instituut Cabrera Pinto de La Laguna, Tenerife).

…….De armada werd gevormd door een kraak (een karveelgebouwde driemaster) van 1.000 vaten, onder bevel van Iñigo de Artieta, 4 schepen tussen de 405 en 100 vaten, onder bevel van Martín Pérez de Fagaza, Juan Pérez de Loyola, Antón Pérez de Layzola en Juan Martínez de Amezqueta, en een caravel voor de verbindingstaken en verkenning onder bevel van Sancho López de Ugarte. Met een bemannning van bijna 900 man. Waarvan er 300 op de kraak zaten, de meesten uit Lequeitio. Het schip van Martín Pérez de Fagaza,  was voor het grootste deel bemand met ongeveer 200 man uit Bilbao, Baracaldo en andere plaatsen van Vizcaya. Het schip van Juan en Antón Pérez de Layzola, bevatte zo’n 125 man per schip en bijna allemaal mensen uit Quipúzcoa en op het schip van Juan Martínez de Amezqueta zaten plus minus 70 mannen en in de karveel een stuk of 30. De armada kostte 5.854.900 maravedis. De bemanningsleden waren verdeeld als, een man voor de zee, twee man voor de oorlog.

…….Men dacht dat deze armada de schepen van Columbus, vanaf het moment dat hij de haven van Cadiz zou verlaten, moest escorteren totdat deze een goed eind de zee waren opgevaren, om hen zodoende te beschermen tegen Portugese aanvallen, en hen daarna voor te bereiden om wedermaal nieuwe landen te ontdekken in augustus 1493. Wetende dat Colon niet de Portugese schepen ging gebruiken om uit te varen, roofden de Portugese de armada en gaven deze aan Boabdil van Adra die ze gebruikt om over te steken naar de kust van Afrika. Na hun terugkeer kregen ze de opdracht Columbus naar Canarias te brengen, maar dat ging niet door.

…….Na de ondertekening van het Verdrag van Tordesillas met Portugal was het leger niet langer nodig, dus besloot men dit in de zomer van 1494 te ontbinden. Maar de situatie in Italië zorgde ervoor dat men deze ontbinding achterwege liet en de armada zelfs uitbreidt met 7 karvelen. Ze vaarden naar Sicilië om daar te worden toegevoegd aan de vloot van nog eens 20 schepen.

…….In de Moderne Tijd stonden de Basken boven aan de lijst als het ging om zeevaardige kundigheid, het waren de beste navigators en de meest beroemde ontdekkingsreizigers waren Basken, zoals: Andrés de Urdaneta, Martín de Bertendona, Domingo de Bonechea, Cosme Damián Churruca, Juan Sebastián Elcano, Juan de Garay, Antonio Gaztañeta, Francisco de Argañaraz en Murguía, Ignacio María de Álava, Blas de Lezo, Miguel López de Legazpi, José de Mazarredo en Antonio de Oquendo

Naamloos

De Moderne tijd

Embleem van de 'Real Sociedad Bascongada de Amigos del Pais' met de slogan. (Las tres, una)
Embleem van de ‘Real Sociedad Bascongada de Amigos del Pais’ met de slogan. (Las tres, una)

…….Na de Spaanse Successieoorlog (Guerra de Sucesión Española), behouden alleen Navarra, Álava, Guipúzcoa en Vizcaya hun middeleeuwse privileges. Deze situatie zet zich voort tot in de 19eeuw, toen het erfpacht systeem zich in een diepe crisis bevond.

…….In de late 18eeuw komt er een beweging op die onder de naam ‘Real Sociedad Bascongada de Amigos del Pais‘ (Koninklijke Vereniging van Vrienden van het Land) leiding geeft aan het moderniseren van de economische en sociale structuren van de Baskische provincies. Dit fenomeen versterkte de groeiende interesse voor de éénwording van de Baskische provincies (en soms werd daar ook Navarra in betrokken) dat in de 19eeuw meer vorm krijgt door medewerking van het provinciaal bestuur (Diputaciones Forales) aan de intensivering van de Baskisch thematische studies, dat nog eens een extra impuls kreeg na de Spaanse Onafhankelijkheidsoorlog en de slag om Vitoria en San Marcial.

Plaza de la Virgen in Vitoria. Het monument voor de Slag van Vitoria, tijdens de Spaanse Onafhankelijkheidsoorlog.
Plaza de la Virgen in Vitoria. Het monument voor de Slag van Vitoria, tijdens de Spaanse Onafhankelijkheidsoorlog.

…….Het gerechtelijke systeem kwam in de 19eeuw in botsing met het Spaanse constitutionele systeem. In het Pais Vasco zijn de wetten traditioneel gezien, zeker in de landelijke gebieden, gebaseerd op de verdediging van het Carlisme, terwijl de liberalen een meer linkser beleid van privileges in het Spaanse constitutionele model verdedigde, dat meer gedragen werd door de stedelijke gebieden van Pais Vasco. Deze confrontatie resulteerde in drie burgeroorlogen genaamd de Guerras Carlistas (Carlistische oorlogen). De twee grote namen van de Carlisten en tevens Spaans liberalen waren twee Baskische broers. Tomás de Zumalacárregui was een Carlistische generaal, terwijl zijn broer, Miguel Antonio de Zumalacárregui, liberaal, en voorzitter van het Parlement van Cádiz, hij bezette daar onder andere posities als Minister van Justitie (1843).

…….Deze oorlogen eindigde pas toen de wetten in de Baskische provincies, na de derde nederlaag van de Carlisten, werden vervangen door meer op economische grond geschreven wetten van Antonio Cánovas del Castillo.

…….Aan het eind van de 19eeuw deden zich in Pais Vasco twee sociaal politieke processen van groot belang voor: de geboorte van het Baskisch nationalisme, dat vooral op het platteland erg leefde, en de arbeidsbeweging, waarvan het socialisme in de steden en de industriegebieden enorm profiteerde.

Naamloos 1…….Het was de impact van deze twee processen, die ervoor zorgde dat de Autonome Statuten van Pais Vasco als eerste, in 1936, werden uitgevoerd, wat resulteerde in de vorming van de eerste Baskische regering die regeerde over de drie provincies. Let wel, dit is halverwege de Spaanse Burgeroorlog. Deze nieuwe status gold voor Viskaya en Guipúzcoa, omdat zij de enige provincies waren die trouw waren aan de Spaanse Republiek. De provincie Álvara en Navarra behielden, tijdens het bewind van het Franco-regime, een deel van de oude privileges omdat zij hadden geholpen met de staatsgreep van 1936, en deze bij de andere twee provincies per decreet van 23 juni 1937, werden ingetrokken. Deze werden gezien als ‘verraders’, daar zij de militaire opstand niet hadden gesteund, wat de eerste Baskische autonome statuten onderdrukte. Dit besluit werd gedeeltelijk gewijzigd op 6 juni 1968, de offensieve paragrafen tegen Guipúzcoa en Viscaya werden, met behoud van de overige artikelen, ingetrokken. Uiteindelijk werd het in zijn geheel ingetrokken bij het uitgeven van een nieuw decreet op 30 oktober 1976.

…….Na het Franco-regime en met instemming van het Statuut van Autonomie van het Pais Vasco werd in 1979 Euskadi opgericht als een autonome gemeenschap, met behoud van erfpachtrechten van de drie provincies die er deel van uitmaken. En dat is de reden dat men sinds 25 oktober 2011, op 19 maart een feestdag heeft ingesteld ter nagedachtenis van deze eerste vervangende wet.

 

Benamingen


Caserío Bengoetxe in Lujua, uit de 16e eeuw.
Caserío Bengoetxe in Lujua, uit de 16e eeuw.

…….De naam Euskadi en Pais Vasco (in de versie van het Statuut van Autonomie in het euskera (taal), Euskadi en Euskal Herria) zijn de officiële namen de Comunidad Autónoma del Pais Vasco.

…….Het onderwerp van de nomenclatuur is een debattabel thema geweest aangezien de namen ‘Euskadi’ en ‘Euzkadi‘ van oudsher gebruikt werd voor een grotere regio dan dat van de drie provincies. Op 18 juli 2003, heeft het Real Academia de la Lengua Vasca (Euskaltzaindia) een document uitgegeven waarin het zijn standpunt over het juiste gebruik van het woord Euskal Herria geeft:

territorio con rasgos culturales bien definidos, por encima de fronteras político-administrativas y por encima también de las diferencias históricas”.

“een gebied met goed gedefinieerde culturele kenmerken, dat boven de politiek-bestuurlijke grenzen en ook boven de historische verschillen staat”.

 

Geografia


De Aitxuri, samen met de naburige bergtoppen in het Aizkorri massief.
De Aitxuri, samen met de naburige bergtoppen in het Aizkorri massief.

…….De topografie van het Pais Vasco is voornamelijk bergachtig, het wordt gevormd door de Montes Vascos en de imposante Sierra de Cantabria in het zuiden, waarvan de Toloño de hoogste berg is. En verder zijn er de uitlopers van de Pyreneeën, komende uit Navarra. Het hoogste punt van Pais Vasco is de Aitxuri, met een hoogte van 1551 mtr. Deze berg bevindt zich in het Parque Natural de Aizkorri.

…….In Euskadi onderscheiden we vier klimaatzones: de schuin oplopen Atlantische kust in het noorden, een gebied van sub-Atlantisch klimaat (de Westelijke Valleien van Ávala (Valles Occidentales de Ávala) en  Llanada Alavesa), en een gebied met een sub-mediterraan klimaat en het uiterste zuiden, waar de valleien van de Ebro zich bevinden, Rioja Alavesa, waar al een droog en warm continentaal klimaat heerst.

…….Deze regio heeft deelgenomen aan het World Water Assesment Programme (WWAP) van Unesco, waardoor er verspreidt over het gebied meer dan 300 informatie punten zijn geïnstalleerd die gediend hebben om informatie te verzamelen over de neerslag in deze regio.

 

Territoriale organisatie


…….Pais Vasco bestaat uit drie provincies, Álava, Guipúzcoa en Vizcaya die worden aangeduid als historische gebieden in de autonome systeem. Verder is de regio verdeeld in 251 gemeenten, 51 in Álava, 88 in Guipúzcoa en 112 in Vizcaya die weer gegroepeerd zijn in 20 districten (comarcas). De provincie Álava is verdeeld in zeven comarcas (cuadrillas in het Spaans en eskualdeak in het Euskera). De comarcas van Guipúzcoa en Vizcaya, zijn het echter niet eens met de bestuurlijke verdeling. Aan de andere kant, volgens de richtlijnen van de ruimtelijke ordening van de Baskische regering zijn er 15 functionele gebieden in het Pais Vasco die de basis vormen voor de ontwikkeling van een harmonieuze en gecoördineerde gemeenschap en zijn gebaseerd op criteria in verband met interconnectie en integratie, zodat de territoriale en sectorale plannen van de gemeentelijke planning niet onafhankelijk van elkaar verwerkt worden, maar dat ze een samenhangende doelstelling nastreven.

Naamloos 2

731px-Mapa_comarcal_del_País_Basc.svg
Comarcas van Euskadi.
 

Naamloos 4
Municipìos van Euskadi (de kaart groter zien? klik op het plaatje zelf).

 

Demografie


Recreatiehaven van Bermeo
Recreatiehaven van Bermeo

…….Dankzij het feit dat het één van de eerste centra van de industriële revolutie in Spanje was, maakte de bevolking van Pais Vasco sinds het midden van de 19eeuw tot de vroege jaren ´70  een grote groei mee. De regio ontvangt een grote hoeveelheid immigranten uit andere regio´s van Spanje. De eerste golf immigranten was een gevolg van de industriële revolutie van Vizcaya. Tijdens de jaren ’50, en in het bijzonder de jaren ’60 van de 19eeuw, die samenvielen met de ontwikkelingsfase van deze regio, kwam er een tweede golf immigranten uit de rest van Spanje opgang. Het hoge aantal en de mix met de lokale bevolking vormen de huidige Baskische samenleving.

Typisch Baskische huizen in Fuenterrabia.
Typisch Baskische huizen in Fuenterrabia.

…….Echter, industriële herstructurering als gevolg van de industriële crisis van de jaren ’80 en de geboortedaling zijn er de oorzaak van dat Pais Vasco demografisch gezien wordt teruggedrongen. En helaas zet deze trend zich door ondanks de economische voorspoed die zich sinds de jaren ’90 van de vorige eeuw inzet. Indicatoren van het BBP geven aan dat dit hoger ligt dan het Europees gemiddelde.

…….Álava is de provincie die het minst groeit als men kijkt in termen van demografie vergeleken met industriële revolutie, het is de enige provincie die geen bevolking heeft verloren sinds de jaren ’70. Viscaya verloor procentueel de meeste inwoners in die tijd. Momenteel bedraagt de bevolkingsgroei 0,5% en de levensverwachting voor mannen ligt op 76,5 jaar en voor vrouwen op 84 jaar.

Toerisme


…….Onder de mensen die jaarlijks deze gemeenschap bezoeken komt 71% daarvan uit andere delen van Spanje. De meest vertegenwoordigde regio’s zijn Madrid 14,25, Cataluña 11,1%. De andere 29% is afkomstig uit het buitenland met bovenaan Frankrijk met 7,2%. Van de alle toeristen die naar Euskadi komen bezoekt 62% een van de drie hoofdsteden, 27% komt voor de binnenlanden en 11% komt er voor een verblijf aan de kust. Gemiddeld verblijven de toeristen 1,88 dagen in Pais Vasco en daarvan is de provincie Guipúzcoa de langst bezochte met een gemiddelde van 2.01 dagen.

……Maar ook is Pais Vasco bekend omdat de Camino de Santiago die deze gemeenschap doorkruist.

Playa de Cocha (Schelpenstrand), in San Sebastián.
Playa de Cocha (Schelpenstrand), in San Sebastián.

 

Gastronomie


Marmitako de atún, een typisch Baskische schotel.
Marmitako de atún, een typisch Baskische schotel.

…….De Baskische keuken geniet een groot prestige zowel nationaal als internationaal. Volgens de erkende Britse uitgever William Reed werd ‘San Pellegrino’ opgenomen in hun classificatie. In 2016 waren er vier restaurants in Pais Vasco die behoren tot de beste 25 van de wereld:

  • Mugaritz – San Sebastian – Giupúzcoa (7)  Andoni Luis Aduriz
  • Asador Etxebarri – Axpe – Viscaya (10) Victor Arguinzoniz
  • Azurmendi – Larrabetzu – Viscaya (16) Eneko Atxa Azurmendi
  • Arak – San Sebastian – Giupúzcoa (21) Juan Mari Arzak
Pintxo met inktvis en artisjokbodem.
Pintxo met inktvis en artisjokbodem.

…….Enkele van de koks die niet voorkomen in dit rijtje maar wel tot de beste van de wereld gerekend kunnen worden zijn Martin Berasategu met zijn gelijknamige bedrijf en Pedro Subijana  met zijn restaurant Akelare, beide te vinden in San Sebastian. Reken daar ook het bedrijf van Andoni Luis Aduriz nog eens bij, dan hoeft er niet meer over nagedacht te worden wat tegenwoordig de culinaire hoofdstad is. In de jaren ’70 van de vorige eeuw waren er vele Baskische koks, waaronder Juan Mari Arzak en Pedro Subijana die leiding gaven aan een gastronomische revolutie, zij brachten de principes van de zogenaamde Franse Nouvelle Cuisine over naar de Spaanse, dit heeft ervoor gezocht dat de huidige Spaanse keuken tot de beste van de wereld behoort. Het eerste restaurant dat 3 Michelin sterren kreeg was Zalacain, en hoewel dit restaurant zich in Madrid bevind is het wel een restaurant met Baskische invloeden. Samen met Cataluña is Pais Vasco de regio met de hoogste dichtheid van sterren in de Michelingids. De gastronomie van Pais Vasco is diep geworteld in de cultuur van deze streek. Eneko Atxa heeft deze weten te ontwikkelen door zijn enorme creatieve vermogen. Hun wortels, de dialoog met hun directe omgeving en de traditionele culinaire recepten zijn en blijven de basis van de de creaties van deze chefkoks. Andoni Luis Aduriz behoort meer tot de nieuwe generatie koks die momenteel opstaan in Spanje.

Bodegas in la Rioja Alavesa.
Bodegas in la Rioja Alavesa.

…….Een andere grootheid, behorend tot de meest prominente chefs, zij het in een andere gastronomische niveau, is Karlos Arguiñano. Deze man kent de traditionele Spaanse keuken als geen ander. Hij maakt vele culinaire programma’s voor de Spaanse televisie en is daarmee de meest populaire kok van Spanje. Wilt u meer weten over de echte traditionele Spaanse keuken zoek dan zijn video’s op in You Tube.

…….Een typisch Baskische manier van samenkomen is in zogenaamde ‘Sociedades Gastronómicas’ of ‘txokos‘. Het zijn particuliere bedrijfjes die de mogelijkheid bieden aan haar leden of gasten om te genieten van gerechten van een hoge kwaliteit. De oprichting van dit soort bedrijfjes dateert uit het begin van de 19eeuw, het is eigenlijk een kopie van de Britse private club. Deze bedrijven waren, en in sommige gevallen is het nog steeds zo dat alleen mannen worden toegelaten, er mogen ook geen vrouwen op uitnodiging binnenkomen, laat staan lid worden. Gelukkig is dat in de meeste gevallen veranderd en komen nu de leden, vaak ook gezinnen bijeen om te koken, eten en de ‘Bilbainadas‘ (de Bilbainada is een typische muzieksoort uit Vizcaya) of andere traditionele liederen zingen en kaartspelen (Mus) en vervolgens ‘Chiquiteo‘, wat wij ‘stappen’ noemen. Ze trekken dan door de respectievelijk oude delen van stad om pintxos te eten en te drinken. Pintxos, je mag het waarschijnlijk niet zeggen van de echte Bask, maar dat zijn een soort luxe tapas, kleine hapjes, maar dan zeer luxe uitgevoerd. Ze zien er allemaal zo appetijtelijk uit, dat het bijna onmogelijk om een keuze te maken.

Pedro Subijana
Pedro Subijana

…….De pintxos zijn zeer populair en gewaardeerd, maar ook al de gerechten die men maakt van kabeljauw, Bacalao de pil pil, of van heek, Kokotxa (dit zijn wel gerechten waar enige culinaire ervaring voor nodig is om ze te  kunnen bereiden) om maar enkele van de Baskische specialiteiten te noemen. Andere regionale gerechten bij uitstek zijn, la Porrusalda, el Pisto a la bilbaina en el Marmitako. De grote verscheidenheid aan kabeljauw gerechten in Pais Vasco zijn, voor een deel te danken aan de Eerste Carlistenoorlogen (Guerra Carlista), waar Bilbao weken lang werd belegerd en waar niets anders voorhanden was dan kabeljauw met enkele toevoegingen. We kunnen hier ook nog wijzen op enkele andere Baskische delicatesses zoals: de talo, de Queso Idiazábal, de alubas pochas, de chuletón de Tolosa, de Angulas a la bilbaína, de Pastel de cabracho of de Piperrada.

…….Als dessert vernoemen we de zeer populaire Goxua, maar ook de Pastel vasco, de Cuajada, Lecha frita en de Tostadas de crema.

…….De meest populaire dranken van dit land zijn Txakola, de sidra, beter bekend als Sagardotegis, en de vino de Rioja Alavesa.

 

Gezondheidszorg


Osakidetza.svg…….De gezondheidszorg van Pais Vasco is hoofdzakelijk afhankelijk van de openbare gezondheidsdienst, beheert door de Baskische overheid genaamd Osakidetza – Servicio Vasco de Salud, het is universeel en gratis. Daarbinnen vallen ook de gezondheidscentra, genaamd Osakideza, die verantwoordelijk zijn bij de meeste noodgevallen in Pais Vasco.

 

 

De Taal


Het schiereiland in 1030. De eerste schriftelijke vermelding van de Romaanse en Baskische taal is te vinden in de Emiliaanse Glossen.De kaart vertoont het verdwenen koninkrijk Pamplona tussen 1029 en 1035, waar de Navaroaragones verscheen en de Castellano ontstond. met het Baskisch als onderlaag van de Romaanse talen.
Het schiereiland in 1030. De eerste schriftelijke vermelding van de Romaanse en Baskische taal is te vinden in de Emiliaanse Glossen. De kaart vertoont het verdwenen koninkrijk Pamplona tussen 1029 en 1035, waar de Navaroaragones verscheen en de Castellano ontstond. Met het Baskisch als onderlaag van de Romaanse talen.

…….Door de eeuwen heen heeft men in Pais Vasco twee talen gesproken, het Spaans (Castiliaans) en Euskera of Baskisch zijn de twee originele talen in deze regio, die als eerste verschenen in een groot gebied dat zich ook uitspreidde in het westen van het huidige Álava en Vizcaya. Het Euskera is in tegenstelling tot de rest van de moderne Spaanse talen, niet van Latijnse afkomst maar behoort tot de Indo-Europese familie.

…….Het Castiliaans is de taal die in de meeste huishoudens Pais Vasco gesproken wordt, met ongeveer 83% van de bevolking. Terwijl 11,8% het Euskera (Baskisch) spreekt en wsaarvan 5,2% beide talen gebruikt. Deze percentages variëren van de ene provincie tot de andere, zijn de Guipúzcoa de provincie is waar het meeste Baskisch wordt gesproken en Álava het minst.

…….De Gascon bevolking (Gasconas) vestigde zich in Guipúzcoa en brachten hun eigen taal, Gascon, mee. De taal is inmiddels verdwenen, hoewel in sommige gemeenten werd het tot in de 20ste eeuw gebruikt.

 

 

Scholing


…….Het Baskische onderwijssysteem is gestoeld op het Spaanse onderwijssysteem, maar volgens linguïstische modellen in het Euskera (Baskisch) of Castiliaans:

Modela A: Alles in het Castiliaans met uitzondering van de Baskische onderwerpen.
Modela B: Een deel van de vakken in het Euskera en een ander deel in het Castiliaans.
Modela  D: Alle vakken in het Euskera, behalve het vak Spaans.
Modela X: Alle vakken in het Castiliaans, zonder het vak Euskera, voor leerlingen die slechts tijdelijk in het Pais Vasco woonachtig zijn en scholen met buitenlandse taal als de taal.

Palacio de Miramar (San Sebastián) zetel van de zomercurssusen van de Universiteit van Pais Vasco.
Palacio de Miramar (San Sebastián) zetel van de zomercurssusen van de Universiteit van Pais Vasco.

…….Het Baskische onderwijssysteem kenmerkt zich daar er meer studenten les volgen op het particuliere onderwijs (51%) dan op het publieke systeem. Deze Spaanse autonome gemeenschap geeft meer geld uit aan particulier onderwijs dan elke andere gemeenschap.

…….Het universitaire systeem wordt gecomplementeerd met drie universiteiten:

  • Universidad del Pais Vasco
  • Universidad de Deusto
  • Universidad de Mondragón

 

 

 

Cultuur


Op de voorgrond het Ggugenheim museum met rechts daarachter de Torre Iberdrola, Bilbao.
Op de voorgrond het Ggugenheim museum met rechts daarachter de Torre Iberdrola, Bilbao.

Instellingen

…….Afgezien van de universitieten, vind je in Pais Vasco culturele instellingen die de realiteit van deze regio onderzoeken. De meest belangrijke instelling is de Sociedad de Estudios Vascos,  hoewel dit een instelling is die verder gaat dan de grenzen van deze gemeenschap. Ook de Real Sociedad Basacongada de Amigos del Pais en de Sociedad de Ciencias Aranzadi hebben zich beide toegelegd op het natuurlijk – en sociaal-wetenschappelijk onderzoek aangaande de Baskische kwestie. Het Instituto Vasco Etxepare is verantwoordelijk voor de promotie van de Baskische taal en cultuur in het buitenland.

Literair

…….In Pais Vasco zijn er twee literaire stromingen: in het Euskera (Baskisch) en het Castellano (Castiliaans). De meest belangrijke onder hen zijn: Resurrección María de Azkue, Bernardo Atxaga, Gabriel Aresti, Evaristo Bustinza, Manuel de Lekuona en Gotzon Garate. Terwijl aan Castiliaanse zijde de meest belangrijke zijn: Valentín de Foronda, Félix María de Samaniego, Ramiro de Maeztu, Manuel de Larramendi, Antonio Trueba, Pio Baroja, Blas de Otero, Ramiro Pinilla, Miguel de Unamuno en Jose María Mendiola Insausti.

…….Op het gebied van de essays is van belang de filosoof Fernando Savater, zijn boeken behoren tot de meest gebruikte in heel Europa, als referentie tekst, in de lessen over ethiek en filosofie.

…….Onder de jongere die in het Euskera schijven zijn belangrijk: Kirmen Uribe, Arkaitz Cano, Unai Elorriaga, Karmele Jai of Katixa Agirre. Maar er is ook een groot aantal jonge auteurs die in het Castiliaans schrijven, zoals: Álvaro Bermejo, Espido Freire of Toti Martinez de Lezea.

Schrijvers

Poëzie

…….Het is een Baskische gewoonte om populaire poëtische teksten te schrijven, de mensen die dit doen noemt men versolari, maar er zijn op literair niveau ook hele belangrijke dichters zoals: Gabriel Aresti, Lauaxeta, Blas de Otero en meer recent werk van Kirmen Uribe en Joseba Sarrionandia.

Kunst

…….Er zijn ook een aantal schilders die hier vermeld moeten worden: Néstor Basterrechea, Agustín Ibarrola, Ignacio Zuloaga en Valentín de Zubiaurre. In de beeldhouwkunst zijn van belang, Eduardo Chillida en Jorge Oteiza.

…….In de architectuur zijn van belang architecten als: Ricardo Bastida (edificio del Banco de Bilbao, Madrid), Ignacio de Ibarreche, Juan de Iturburu, Justo Antonio de Olaguíbel (Real Academia de San Fernando, Madrid), Alberto de Palacio (Banco de España, Palacio de Cristal, Estación de Atocha, alle in Madrid, maar ook de Puente de Vizcaya), en Secundino Zuazo (Casa de las Flores en het Neuvo ministerios van Madrid). Onder de populaire architectuur is het zeker van belang om de ‘caserio’ onder de aandacht te brengen. Dit is de typische landelijke woning (caserio) die heel veel voorkomt in het noorden en dan vooral in Pais Vasco.

Kunst in Pais Vasco

Muziek

Palacio de Congresos en Auditorio Kursaal van San Sebastián.
Palacio de Congresos en Auditorio Kursaal van San Sebastián.

…….Onder de klassieke componisten is de meest bekende Juan Crisóstomo de Arriaga, die ook wel de Spaanse Mozart wordt genoemd, José María Iparraguirre, Sebastián Iradier, Carmelo Bernaola, Luis de Pablo, Gabriel Erkoreka, en Jesús Guridi.

…….Belangrijke zangers voor Pais Vasco zijn, Luis Mariano, Benito Lertxundi, Mikel Laboa, Kepa Junkera, Fermin Muguruza, Ruper Ordorika, Amaia Montero, Mikel Erentxun en Álex Ubago en groepen als Pantxoa eta Peio, Mocedades, Oskorri, Ken Zazpi. Itoiz, La Oreja de Van Gogh, Fito y Fitipaldis, Kortatu, S.A., Kaotiko, Ze Esatek!, Zea Mays, Gatillazo en Eskorbuto.

…….In dit verband is heel bekend het Jazz Festival van San Sebastián, net als het Festival de Jazz van Viroria. en het klassieke muziekfestival in San Sebastian, Quincena Musical of het Kobetasonic van Bilbao.

…….Op het gebied van de opera is het Orfeón Donostiarra, een operagroep met de  sopraan Ainhoa Arteta alom bekend. Ook het Symfonisch Orkest van Bilbao beschikt over een gedegen reputatie.

Film en Televisie

…….Buitengewoon excellerend is het Festival de Cine van San Sebastián, waaraan elk jaar vele internationale sterren en regisseurs deelnemen. Onder hen behoren ook een aantal gerenommeerde Spaanse regisseurs zoals, Antonio Mercer, Alex de la Iglesia, Julio Medem, Imanol Uribe, Mikel Rueda, Elias Querejeta, Borja Cobeaga en Juanma Bajo Ulloa, en acteurs als, Ramón Barea, Mariví Bilbao, Imanol Arias, Anabel Alonso en Álex Angulo. Bovendien van belang is het FestVal de Vitoria, het eerste festival geheel gewijd aan radio en televisie in al zijn formaten: programma’s, wedstrijden, tv films, series etc…. het wordt vanaf 2009 elk jaar gehouden, met meedewerking van de meest belangrijke kanalen, EITB,TVE, Antena 3, Cuatro, Telecinco, La Sexta en Canal+ en de verschillende belangrijke figuren in deze business.

Stripverhalen en comics

…….Afgezien van enkele achtergrondpagina’s van dagbladen heeft de Baskische comic zich ontwikkeld in de heetste jaren van de comicboom, eind vorige eeuw, dankzij de uitgeverij Ikusager (1979) en tijdschriften als Ipurbeltz (1977), Euzkadi Sioux (1979), en in het bijzonder Habeko Mik. Maar ook bladen als TMEO (1987), La Comictiva (1994) en de uitgeverij Astiberri (2001).

Theater

Interieur van het theater Victoria Eugenia, gedurende het filmfestival van San Sebastián.
Interieur van het theater Victoria Eugenia, gedurende het filmfestival van San Sebastián.

…….De wereld van het theater beschikt over instituten zoals het Teatro Victoria Eugenia in San Sebastián, het Teatro Principal in Vitoria of het Teatro Arriaga in Bilboa binnen de historische theaters, maar ook moderne faciliteiten zoals het Kursaal in San Sebastián en het Palacio Euskalduna in Bilbao.

Musea

…….Bilbao is de thuishaven van het Guggenheim Museum (Frank Gehry) een van de belangrijkste culturele instellingen van in Spanje, net als het Artium Museum (José Luis Catón) van Vitoria, het Chilida-Leku museum in Hernani (Giupúzcoa) ter ere van de beroemde beeldhouwer. Meer traditionele musea zijn o.a. het Museo de Bellas Artes in Bilbao, een van de meest belangrijke schilderijmuseums van Spanje, het Museo Vasco, het Museo Marítimo Ría van Bilbao of het Museo Arqueológico van Vizcaya, ook allemaal in Bilbao.

 IMG_3566

IMG_3617
Guggenheim museum in Bilbao.
 IMG_3647

…….De meest bekende Baskische ontwerpers zijn Cristóbal Balenciaga en Paco Rabanne. Maar in de afgelopen tijd zijn er jonge veel belovende ontwerpers bijgekomen die ook in het buitenland bekendheid genieten, zoals: Miriam Ocáriz, Ion Fiz, Fernando Lemoniez, Miguel Palacio of Devota & Lomba.

Religie


…….De Basken staan van oudsher bekend als beoefenaars van het Rooms-Katholicisme, maar tegenwoordig vindt men in de Baskische samenleving dezelfde religieuze diversiteit als in de gehele Europese samenleving.

…….Binnen het katholicisme kwam de grootste Baskische bijdrage met de oprichting van Compañia de Jesús door de Baskische Ignacio de Loyola.

…….In dit verband blijkt dat de Baskische religieuze cultuur, sterke volgelingen zijn van de verschillende Maria’s. In Viscaya is de Virgen de Begoña (Maagd van Begoña) heel belangrijk, in Giupúzcoa heb je het Santuario de Aránzazu (Heiligdom van Aránzazu) en in Álava is het de Virgen Blanca.

…….Ook moeten we niet vergeten dat door Pais Vasco de ‘Camino de Santiago‘ (de weg naar Santiago) loopt die in de zin van culturele invloed aanzienlijke resten heeft achtergelaten zoals het Santuario de Nuestra Señora (Heiligdom van Onze Lieve Vrouw) in Estíbaliz en het Colegiata te Zenarruza.

 

Folklore


…….Baskische etnografie werd in hoofdzaak bestudeerd door José Miguel de Barandiarán, Telesforo Aranzadi, Koldo Mitxelena en Julio Caro Baroja.

…….Momenteel  is een van de belangrijkste festivals de van de Semana Grande van Bilbao, het la Fiesta de La Blanca in Vitoria met zijn Celedón (een karakteristiek persoontje dat met zijn open paraplu uit de hemel komt vallen om de festiviteiten te openen) en het feest van Tamborrada in San Sebastián, het Alarde van Irún en Fuenterrabía.

…….In het jaar (2016) is San Sebastián, Culturele Hoofdstad van Europa.

La Semana Grande van Bilbao

…….Een hele week met elke dag vele evenementen. Combineer dat met een bezoek aan het Guggenheim en het Museo Bellas Artes en u hebt een zeer geslaagde week in het noorden van Spanje.

Transport


De tram van Euskotran in Vitoria
De tram van Euskotran in Vitoria

…….Binnen de transportsector is de scheepvaart met de haven van Bilbao met een overslag van 37,2 miljoen ton in 2006 wel heel belangrijk voor Pais Vasco. De meest belangrijke lijnen van herkomst of bestemming zijn die met het Verenigd Koninkrijk, Spanje zelf en China. We spreken hier over een bedrag van 419 miljoen van het Baskisch BBP en dat genereert ongeveer 9.500 banen. Ook de haven van Pasajes in Guipúzcoa is van belang.

Station van Abando-Indalecio Prieto.
Station van Abando-Indalecio Prieto.

…….Elke provincie heeft zijn luchthaven, te weten, Vitoria (Álava), Bilbao (Vizcaya), San Sebastián (Guipúzcoa). Samen vervoeren ze per jaar zo’n 500.000 passagiers.

…….De spoorwegen van CAV bestaat uit verschillende operators.

  • Renfe
    • Forensentreinen (Cercanías) in Bilbao en San Sebastián.
  • EuskoTren
    • Forensentrein in Bilbao en San Sebastián.
    • Regionale lijn Bilbao – San Sebastián – Hendaya.
  • EuskoTran
    • Tram van Vitoria
    • Linea A (Tram van Bilbao)
  • Metro
    • Metro de Bilbao, bestaat uit twee lijnen die de ruggegraat Gran Bilbao (comarca) vormen. Men studeert over het construeren van nog drie andere lijnen.
    • Metro Donostialdea. Netwerk bestaande uit een lijn die loopt langs San Sebastián en de omliggende gemeenten.
  • FEVE
    • Forensentrein van Bilbao – Las Encartaciones (Viscaya).
    • Regionale diensten van Bilbao naar Carranza, Santander en León.

…….Er wordt momenteel gewerkt aan hogesnelheidslijnen tussen de drie provincies met elkaar maar ook met de rest van Spanje. Ook wordt deze lijn verbonden, via Frankrijk met de rest van het Europese hogesnelheidsnetwerk. Men heeft dit stuk hogesnelheidslijn ‘Y vasca‘ genoemd, vanwege de vorm van deze lijn.

 

Economie


Torre Iberdrola in Bilbao
Torre Iberdrola in Bilbao

…….In het Pais Vasco bevindt zich een groot volume aan industrie, het is een van de rijkste regio’s van Europa en steeg van 89,6% in 1990, naar 117,1% van het Europees gemiddelde van het BBP per hoofd van de bevolking in 2002. In 2005 was dat 125,6% en in 2008 bedroeg dat zelfs 137,2%. Deze groeicijfers werden volgens het EUSTAT alleen overtroffen door Luxemburg en Ierland. Ondanks zijn relatief kleine omvang en een bevolking van maar 4,9% ten opzichte van Spanje, draagt Pais Vasco 6,2% toe van het BBP, 10,45% van de industriële BBP en 9,2% van de export. Voor 2008 lag het werkeloosheidscijfer van Pais Vasco op 3,5%, maar dat veranderde snel met de toenmalige crisis, de economie vertraagde sterk. Volgens de Encuesta de Población Avtiva stond het werkeloosheidscijfer in het tweede kwartaal van 2010 op 10,4%.

De beurs van Bilbao.
De beurs van Bilbao.

…….Over de impact van het ETA-terrorisme op de economie in deze regio is er het boek ‘Economie van de afscheiding’. Het nationalistische project en Pais Vasco, geschreven door Mikel Buesa, gepubliceerd in 2004. In dit boek verdedigt men de hypothese dat “het Baskenland in werkelijkheid een bruto product behaalde van 8 per 100, kleiner dan het daadwerkelijke geregistreerde, en wel omdat de omvang van de economie is een 25 per 100 kleiner, in termen van BBP, dat zou kunnen worden bereikt als het geweld niet was verankerd in de Baskische samenleving”. In hetzelfde boek stelt men “dat het niet mogelijk is, in het licht van dit onderzoek, redelijke conclusies te trekken over de effecten van de terroristische activiteiten ten opzichte van de investeringen multinationale ondernemingen in Pais Vasco”, en dat Pais Vasco “ontving een 40 per 100 minder (directe buitenlandse investeringen) van wat had kunnen compenseren” rekening houdend met de omvang van de economie. Uiteraard zorgt het grote relatieve gewicht van Madrid voor een verlaging van de eenheid bij de meeste autonome regio’s.

…….Het Instituto Vasco de Estadística (Baskisch Instituut voor Statistiek) berekende het Human Development Index (Index van menselijke ontwikkeling, dit gaat over armoede, analfabetisme, onderwijs en levensverwachting) van het Baskenland (volgens de methode van de VN) en kwam daarmee op 0,964.

…….Als we de Provincies van Pais Vasco vergelijken met de landen van de wereld, dan krijgt Álava 0,975, die daarmee op de eerste plaats van de wereld komt te staan. Guipúzcoa met 0,967 zou derde zijn, en Vizcaya met 0,958 staat op de zevende plaats. Met het gemiddelde van de drie provincies zou Pais Vasco op de derde plaats achter IJsland en Noorwegen staan.

 

Regering en Politiek


Het statuut van de autonomie en de bevoegdheden van het Pais Vasco

Het Baskische volk of Euskal Herria bepaald hoe het uitdrukking geeft aan zijn nationaliteit en om toegang te krijgen tot zelfbestuur vormt het een Comunidad Autónoma binnen de Spaanse staat onder de naam Euskadi of Pais Vasco, in overeenstemming met de grondwet en met dit statuut, dat zijn institutionele fundamentele recht is.

Artikel 1 van de Autonome Statuten

Palacio de Ajuria Enea in Vitoria, recedentie van de Lehendakari van de Baskische regering.
Palacio de Ajuria Enea in Vitoria, recedentie van de Lehendakari van de Baskische regering.

…….Pais Vasco kreeg zijn autonomie met de aanname van de Statuten van de Autonomie (Estatutos de Autonomia) in 1979. Dit statuut onderscheidt zich van de meeste andere statuten van de Spaanse autonomieën niet zozeer in het aantal overgedragen of overdraagbare bevoegdheden, maar in het feit dat de Baskische autonomie een modernisering doorvoert van het plaatselijk regeling van de drie Baskische provincies onder de Spaanse Grondwet (zoals de eerste aanvullende bepaling daarvan). Zo ontvangt Pais Basco ook de bevoegdheden voor het onderwijs, het verkrijgt een procedure van exclusieve financiering gebaseerd op de modernisering van de economische overeenkomsten (el Concierto económico is een juridisch instrument inzake fiscale en financiële betrekkingen tussen de centrale regering van Spanje en Baskenland, en dat is het grootste deel van de plaatselijke regelingen) van de Baskische provincies vastgelegd in de afschaffing van de privileges van 1876, die men behield in Álava, maar in Guipúzcoa en Vizcaya werden ingetrokken door het Franco-regime tot het eind van de Burgeroorlog. Deze statuten maken het ook mogelijk een eigen politiemacht te onderhouden, de Ertzaintza, een uitgebreid politielichaam dat over het gehele gebied ingezet wordt. Het betreft hier een modernisering van de plaatselijke stelsels, de plaatselijke afgevaardigden van elke provincie die deel uitmaken van Pais Vasco om een aantal van de bevoegdheden te behouden en zeer uitgebreide bevoegdheden met betrekking tot de eigen Baskische regering. De bevoegdheden van Pais Vasco worden uitgevoerd via het parlement, de regering en haar voorzitter:

Naamloos 5

{{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=es|titel=País Vasco|oldid=94323431|datum=20161015}}

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.